غفلت از محیط زیست در سایۀ توسعۀ مبتنی بر کشاورزی و تمرکز بر استقلال غذایی در دهه 1360

در دهۀ 1360به عنوان دهه آغازین دولت جمهوری اسلامی، نه تنها بنیادهای این دولت تثبیت، بلکه شالوده های امور مختلف نیز ترسیم و ریخته شد. ریل گذاری هایی که در این دهه در زمینه های مختلف و از جمله حفاظت محیط زیست صورت گرفت، تاثیری دیرپا بر جای گذاشت و عملاً در حکم شالودۀ برنامه ریزی و اجرا در دهه‌های بعدی به حساب آمد. این مقاله در نظر دارد با استفاده از روش تحقیق تاریخی و با بررسی روند تدوین برنامه های توسعه ای در دهه 1360، نشان دهد که محیط زیست و حفاظت از آن چه جایگاهی در آنها داشته است؟ و مهم‌ترین اقدامات دولت در این زمینه چه ثمراتی به بار آورد؟ یافته های پژوهش نشان می دهد که در این دهه، کشاورزی به عنوان محور توسعه و یکی از مشخصه های استقلال به شمار می‌آمد و تلاش شد برای رفع وابستگی غذایی و کسب خودکفایی در تولید مواد غذایی، توسعۀ سریع بخش کشاورزی عملی گردد. همین امر سبب شد در برنامه ریزی های دولتی، بیشترین توجه به کشاورزی و بهره برداری از منابع آبی، به‌ویژه آب های زیرزمینی شود و محیط زیست به عنوان امری حاشیه ای محسوب و یا نادیده گرفته شود. نادیده گرفته شدن حفاظت محیط زیست سبب شد مسائل و معضلاتی که از دوره پهلوی ایجاد شده بود، در این دهه نیز همچنان ادامه داشته باشد و  وضعیت محیط زیست در شاخص هایی چون هدررفت آب، از بین رفتن جنگل ها، تخریب مراتع و فرسایش خاک، رو به وخامت بگذارد و زمینه را برای شروع بحران محیط زیستی در ایران، به‌ویژه پس از جنگ تحمیلی فراهم کند.

ignoring the environment in the shadow of agricultural-based development and focus on food independence in the 1980s

in the 1360s/80s, the first decade of the islamic republic, not only were the foundations of this government established, but the foundations of various affairs were outlined and laid. the measures taken in this decade in various fields, including environmental protection, left a lasting impact and were practically considered as the foundation of planning and implementation in the following decades. using a historical method, this article aims to show the place of the environment and its protection in development plans in the 1360s/ 1980s and the results of the most important actions of the government in this area. the research findings indicate that in this decade, agriculture was considered the central axis of development and a characteristic of independence. efforts were made to rapidly develop the agricultural sector in order to reduce food dependency and achieve self-sufficiency in food production. as a result, agriculture and the use of water resources, especially groundwater, were given the most attention in government planning, and the environment was considered a marginal issue or ignored. ignoring environmental protection meant that the problems and issues that had arisen during the pahlavi era continued into this decade. the state of the environment in indicators such as water wastage, deforestation, degradation of rangelands, and soil erosion worsened, setting the stage for the start of an environmental crisis in iran, especially after the imposed war.