مطالعۀ تحلیل نمادین نقش‌مایه دهان‌اژدری در سنگ مقبره هفت‌قلم شاهزاده قریب‌میرزا (902ق)

سنگ مقبره هفت‌قلم متعلق به شاهزاده قریب‌میرزا است که در سال 902ق. حکاکی این اثر به مدت هفت سال در هفت مرحله اجرا شده است. ابتدا استاد شمس‌الدین آن را به شکل صندوق و سپس آن را به روش صافکاری اصلاح کرد و در مرحله سوم داخل محفظه را خالی و در سه قلم دیگر سنگ را به نقوش گیاهی و اسلیمی تزئین کرد. در مرحلۀ آخر آن را تحریر، صاف‌ و سمباده‌کاری کرد. هدف پژوهش شناخت نمادین نقش‌مایه‌های گیاهی و دهان‌اژدری در این سنگ قبر نفیس متعلق به دورۀ هرات است که براساس مستندات، اثر هنرمندان شمس‌الدین هروی و کمال‌الدین بهزاد بوده است. در این پژوهش سعی شده است جنبۀ نمادین و ارتباط با مرگ زودهنگام شاهزاده قریب‌میرزا مورد بررسی قرار گیرد. سوال پژوهش این است که نقش‌مایه گیاهی و دهان‌اژدری در سنگ هفت‌قلم در مزار شاهزاده قریب‌میرزا دارای چه وجه نمادینی بوده و چه ویژگی‌هایی دارد؟ روش تحقیق از نوع کیفی و با رویکرد توصیفی-تحلیلی و جامعۀ آماری پژوهش سنگ مقبرۀ شاهزاده قریب‌میرزا است. دستاورد پژوهش نشان می‌دهد که نقش‌مایه‌های متعدد دهان‌اژدری و گلبرگ‌های آن به صورت نمادین بوده و فضای پرکار و گلبرگ‌های متعدد به صاحب مقبره و مرگ او در زمان جوانی اشاره دارد. با توجه به موارد گفته‌شده، مشخص می‌شود که این نقش‌مایه به صورت کاملاً نمادین برای شاهزاده قریب‌میرزا -صاحب سنگ قبر- طراحی شده است.

a symbolic analysis of the dahān-e azhdari motif on the sang-e haft qalam tombstone of prince qarib mirza (902 ah)

the sang-e haft qalam tombstone belongs to prince qarib mirza and dates from the year 902 ah. the carving of this masterpiece was carried out over seven years in seven distinct stages. first, master shamsal-din crafted it in the form of a chest and later refined it through a flattening technique. in the third stage, the interior of the structure was hollowed out, and in three subsequent phases, the stone was decorated with vegetal and arabesque motifs. in the final stage, the surface was outlined, polished, and sanded. this study aims to explore the symbolic meanings of the vegetal and dahān-e azhdari motifs on this exquisite tombstone from the herat period. according to historical evidence, the work is attributed to the artists shams al-din heravi and kamal al-din behzad. the research focuses on the symbolic aspects of these motifs and their connection to the early death of prince qarib mirza. the research question addresses the symbolic dimensions and specific features of the vegetal and dahān-e azhdari motifs on the sang-e haft qalam tombstone of prince qarib mirza. the study employs a qualitative methodology with a descriptive-analytical approach. the research population consists solely of the tombstone of prince qarib mirz. findings reveal that the numerous dahān-e azhdari motifs and their accompanying petals hold symbolic meaning. the densely decorated surface and the multiplicity of floral elements metaphorically allude to the deceased and his early death in youth. based on this evidence, it becomes clear that the motifs were deliberately designed with symbolic intent, specifically in reference to prince qarib mirza as the owner of the tomb.