واکاوی فعالیت های سدسازی دولت ترکیه از منظر حقوق بین‌المللی محیط زیست و حقوق بشر

این که سدسازی‌های متعدد دولت ترکیه اثرات نامطلوب محیط زیستی بر حیات گیاهی و جانوری حوزه‌ی جغرافیایی پائین‌دست سدها به‌ویژه مناطقی که به‌صورت مستقیم از سه رودخانه تاریخی دجله، فرات و اروند آبیاری شده و یا آرود آب این سه رود سبب جریان یافتن زندگی انسان‌ها و ساخت تمدن‌های باستانی در این نواحی گردیده، توسط محققان و پژوهش‌گران علوم اجتماعی، جغرافیا، محیط‌زیست و حقوق حتی گاهی به‌وسیله‌ی مقالات بین‌رشته‌ای مورد بررسی قرار گرفته و تایید شده است. اما در پی‌آمد پژوهش‌های انجام شده این سوال جدی مطرح می‌شود که: آیا آسیب‌های وارد شده باعث از بین رفتن حقوق بنیادین و اساسی افراد ساکن در این مناطق یعنی کشورهای سوریه، عراق و ایران گردیده یا خیر؟ در این نوشتار تلاش شده تا با بررسی سوابق مطالعات انجام شده، پیگیری رویدادهای اجتماعی مربوط به شرایط زندگی در حاشیه‌های رودهای مورد بحث همین‌طور مراجعه به اسناد حقوقی و معاهدات بین‌المللی به‌خصوص رویه‌های قضایی – داوری و حتی سیاسی و استفاده از منابع کتابخانه‌ای و الکترونیکی به شکلی توصیفی – تحلیلی به بررسی ابعاد حقوقی این سدسازی‌ها از منظر حقوق بین‌الملل محیط‌زیست و حقوق بشر بپردازیم که اعمال حاکمیت سرزمینی دولت ترکیه در ساخت سدها، حقوق بشر را تحت تاثیر قرار داده یا نه و اگر پاسخ مثبت است، چگونه و به چه میزان این حقوق تضیع شده است. برمبنای قواعد موضوعه و عرفی بین‌المللی، آرای قضایی ... و نیز رویه‌های سیاسی اعمال شده در موارد مشابهه، ایجاد پدیده‌ی مخرب گرد و غبارها در مناطق وسیعی از خاورمیانه، خشک شدن منبع آب اراضی کشاورزی، بیماری‌های ناشناخته و جدید و مهاجرت جمعیت‌های قومی از حاشیه‌های رودخانه‌های دجله و فرات گواه و شاهدی بر نقض مستمر حقوق بشر در مناطقی از این سه کشور است و لازم است این دولت‌ها اقدام جدی و عاجلی را برای مسئولیت پذیری دولت ترکیه مطابق با حقوق بین‌الملل انجام دهند

analyzing the turkish government’s dam construction from the perspective of international environmental law and human rights

the numerous dam constructions of the turkish government have adverse environmental effects on the flora and fauna of the geographical area downstream of the dams, it has been examined and confirmed by researchers of social sciences, geography, environment and law, even sometimes through interdisciplinary articles. but as a result of the conducted research, this serious question is raised: did the damage cause the loss of the fundamental rights of the people living in these areas, i.e., the countries of syria, iraq, and iran or not?in this article, an attempt has been made to follow the social events related to the living conditions on the banks of the rivers in question by examining the records of the studies, as well as referring to legal documents and international treaties, especially judicial arbitration and even political procedures, and using library and electronic resources in a way descriptive analytically, let’s examine the legal aspects of these dam constructions from the perspective of international environmental and human rights laws, whether the turkish government’s territorial sovereignty in the construction of dams has affected human rights or not, and if the answer is yes, how and to what extent these rights it has been wasted.based on the international customary rules, judicial opinions... and also the political procedures applied in similar cases, the creation of the destructive phenomenon of dust in large areas of the middle east, the drying up of the water source of agricultural lands, unknown and new diseases, and the migration of ethnic populations from the banks of the tigris and euphrates rivers are evidence of the continuous violation of human rights in the regions of these three countries, and it is necessary for these governments to take serious and urgent action to hold the turkish government accountable in accordance with international law.