تقابل ساخت خودایستای التزامی و ساخت ناخودایستای مصدری در بندهای کنترلی: یک توصیف زبان‌گذر

در آغاز پیدایش دستور زایشی، کاوش در نظریه زبان همواره متاثر از زبانی مانند زبان انگلیسی بود. با گذر از آن دوره، نظریه زبان همواره بر آن بوده است که از یک سو بهنیه تر و از کمینه‌تر شود. یکی از ساخت هایی که این پویایی نظری را در تاریخ دستور زایشی نشان می‌دهد، بررسی ساخت های کنترلی است. ساختمان نحوی و معناشناختی بندهای متممی کنترلی در زبانی مانند زبان فارسی اساساً متفاوت از همین ساختها در زبانهایی مانند زبان انگلیسی است. ساخت های کنترلی در زبان فارسی در بندهای متممی خودایستای التزامی واقع می-شوند. این بندها دارای ویژگی های نحوی-ساختواژی [شخص]، [شمار]، و [زمان] می‌باشند. همچنین این بندها در درون گروه های نحوی زمان، وجه، و متمم‌نما جای دارند. اما همین ساخت ها در زبان هایی مانند زبان انگلیسی در بندهای متممی ناخودایستا و عریان مصدری جای دارند که هیچ‌یک از ویژگی های نحوی-ساختواژی بالا، و نیز هیچکدام ازگروه های نحوی بالا را ندارند. این تفاوت ساختاری در نخستین انگاره‌های دستور زایشی توصیف ناپذیر بود. اما با گذر از آن دوره و ورود و استمرار در برنامه کمینگی، این گونه نگرش های انگلیسی-محور اندک اندک از نظریه زبان رخت بستند تا نظریه زبان همگانی‌تر شود. بر این پایه، جستار کنونی بر آن است که نشان دهد که چگونه این تفاوتهای ساختاری میان متمم‌های خودایستا و ناخودایستای کنترلی در این دو رده از زبان توانسته است سبب بهینگی دستور زایشی، به ویژه در برنامه کمینگی شود تا نظریه زبان از یک درجه کفایت مشاهده‌ای ساده، به سوی کفایت توصیفی و توضیحی بالاتر گام بردارد.

finite subjunctive ُ versus non-finite infinitive control juxtaposed: a cross-linguistic account

introductionever since the onset of generative tradition in the nineteen fifties, probing into the nature of the theory of grammar received its greatest impact from the english-type accounts. finite theory of control, as such, was not considered a mainstream approach at the time (landau, 2004; landau, 2013; landau, 2024) with pro appearing only in nonfinite clauses, receiving no case (chomsky, 1981). as a result, this study aims at investigating control constructions in persian in their finite subjunctive clauses and comparing and contrasting them to the infinitive control constructions typically found in languages like english.to do so, we juxtapose the clausal architecture of finite subjunctive control as seen in persian and the clausal architecture of non-finite infinitive control as found typically in a language like english. whereas control constructions in a language like english appear in their bare infinitive clauses, with no overt manifestation of formal properties, the same type of constructions in persian appear productively in non-bare finite clauses of the subjunctives. this dissimilarity in clausal architecture of english and persian can be compared and contrasted in (1) and (2) respectively.sara tæsmim=gereft ke    æz   talar  birun be-r-e.sara decision=took.3sg. that from hall   out    sbj-go-3sg.[1]“sarah decided to leave the hall.”generally, these differences amount to saying that the two constructions in the two languages have two different types of embedded clause architectures, i.e. infinitive vs. finite complementation for the relevant embedded clause. the architecture, interestingly includes several properties that mark these clauses absolutely different from the infinitives. in what follows, we will demonstrate these differences by contrasting the two types of constructions in english and persian as seen typically in examples (1) and (2) above.the juxtaposition of the two types of embedded constructions, as seen in the two types of languages above, provides us with two relevant types of architectures for the embedded clause cross-linguistically, i.e. the non-finite infinitive clause and the finite subjunctive complementation. while the embedded clause in (1) is a typical non-finite clause of the type bare infinitive construction found in a language like english, the parallel construction in (2) is a finite construction in persian (darzi, 2008; karimi, 2008a; ilkhanipour, 2014; pirooz, 2010; 2016). as a result of the finite complementation, the embedded clause in (2) includes person and number endings, and as such introduces a tp projection in the embedded clause with [parson], [number], and [tense], similar to that of the matrix clause.