جزء وجه‌نمای «-‍ا» ، عضوی جدید از مجموعه وجه‌نماهای زبان فارسی

جزء‌های وجه‌نما عناصر زبانی هستند که به همراه گفتمان‌نماها زیرمجموعه نشانگرهای کاربردشناختی قرار می‌گیرند اما برخلاف گفتمان‌نماها -که به ساختار یا صورت گفتمان می‌پردازند، تاثیری بر محتوای گزاره‌ای جمله ندارند و دارای حرکت آزادانه در جایگاه‌های مختلف جمله هستند- به شدت وابسته به محتوا و بافت-محورهستند، دامنه عملکرد آنها ثابت است، در معرض محدودیت‌های شدید نحوی قرار دارند و مهم‌تر از همه، به بیان مفاهیم ذهنی می‌پردازند. از جمله جزءهای وجه‌نمای فعال در زبان فارسی، عنصر «-‍ا» می‌باشد که بر مبنای چارچوب پیشنهادی لاینز (lyons, 1977) در مورد وجه‌نماها، و در قالب یک تحقیق توصیفی مبنایی، به بررسی ماهیت و مفاهیم وجه‌نمایی حاصل از آن می‌پردازیم. داده‌های این پژوهش متعلق به سبک محاوره‌ای است و از گفتگوهای صورت گرفته میان گویشوران در تعاملات روزمره و موقعیت‌های اجتماعی مختلف گردآوری شده است. بررسی داده‌ها نشان می‌دهد این جزء وجه‌نما طیف وسیعی از مفاهیم وجه‌نمایی تکلیفی و معرفتی نظیر امر توام با تاکید و تحکم، تقاضا، هشدار، تهدید، اعتراض، طعنه و گلایه، پیش‌بینی رویدادهای نامطلوب و تحذیر و ارزیابی توام با شگفتی را ایفاد می‌نماید. همه این مفاهیم، متکی بر تعهد و موضع گوینده هستند؛ بنابراین گوینده-محور یا ذهنی می‌باشند. همچنین، دامنه عملکرد عنصر «-‍ا»، نه فعل یا جمله بلکه کل پاره‌گفتار می‌باشد به همین دلیل بطور ثابت در پایان پاره‌گفتار قرار می‌گیرد. مفاهیم وجه‌نمایی حاصل از عنصر «-‍ا»، شدیداً بافت-محور هستند و بافت کلام و موقعیت کاربرد، روی معانی آنها تاثیرگذار است. باتوجه به ویژگی‌های فوق، عنصر «-‍ا» یک جزء وجه‌نما قلمداد می‌گردد و در زمره وجه‌نماهای زبان فارسی قرار می‌گیرد.

the modal particle -ā, a new member of modal elements in persian language

introductionmodality, as a language category that reflects the attitudes of language speakers toward the possibility or necessity of the proposition in an utterance, is encoded by either free or bound morphological elements. the work conducted so far on modality in the persian language generally state that modal elements in persian include categories such as modal lexical verbs, modal auxiliary verbs, modal adverbs, mental state predicates, and also modal adjectives and nouns. these categories are morphologically free and are considered as phrasal or periphrastic elements. in addition to these free categories, there is a bound or affixal modal element in persian that introduces various modal concepts. this bound element is the particle -ā . modal particles and discourse markers are both subsumable under the broad category of pragmatic markers. while discourse markers concern the structure or form of discourse, have no effect on propositional content, and occur freely in different positions of the sentence, modal particles are highly content-dependent, have a fixed scope, are subject to heavy syntactic restrictions, and, most importantly, introduce subjective notions. the modal element -ā attaches to the end of utterances and introduces a wide range of deontic and epistemic modal concepts such as command, request, warning, threat, objection, sarcasm, complaint, predicting unfavorable circumstances, prohibition, and assessing a situation with astonishment. in all of these diverse concepts, the epistemic and deontic commitment of the speaker is evident; therefore, these modal concepts are considered as speaker-oriented or subjective.