>
Fa   |   Ar   |   En
   مجهول‌سازی افعال لازم در زبان فارسی  
   
نویسنده میرزائی آزاده
منبع زبان پژوهي - 1399 - دوره : 12 - شماره : 37 - صفحه:247 -266
چکیده    در مجهولِ بنیادی، فعل در حالتِ غیرِ مجهول، گذرا است. با این وجود، در رده‌شناسیِ مفهومِ مجهول، نمونه‌هایی مشاهده می‌شود که از عملکردِ فرایندِ مجهول بر فعلِ ناگذارا به دست می‌آیند. این ساخت‌ها، در بررسی‌های مفهومِ مجهول، با نامِ «مجهولِ بی‌شخص» معرفی می‌شوند. این مقاله، امکانِ مجهول‌سازیِ فعل‌های ناگذر را در زبان فارسی مورد توجه قرار داده‌است. در این پژوهش، دو پیکرۀ «وابستگیِ نحویِ زبان فارسی» و پیکرۀ «همشهری» به کار گرفته شدند. نخست، فعل‌های موردِ نظرِ پژوهش، از پیکره استخراج شدند. سپس، برای بررسیِ بازنمایی‌های گوناگونِ داده‌های به‌دست‌آمده، چگونگی حضور فعل‌های مورد اشاره در صفحه‌های وب نیز بررسی شده‌ند‌اند. بررسی‌های داده‌بنیادِ این مقاله نشان می‌دهد که در زبان فارسی برخی از فعل‌های ناگذر می‌توانند با بهره‌گیری از الگوی رایجِ مجهول‌سازی در زبان فارسی، مجهول شوند. فاعلِ فعلِ ناگذرِ نامفعولی، پس از عملکردِ فرایندِ مجهول در همان مرتبۀ فاعلی باقی می‌ماند. هر چند، گاهی فاعلِ فعلِ گذرا در نتیجه مجهول‌سازی فعلِ ناگذرِ ناکنایی، حذف می‌شود و گاهی به شکلِ فاعلِ غیرفاعلی نمایانده می‌شوند. به این ترتیب، پژوهش پیکره‌بنیاد حاضر، در مجهول‌سازی فعل ناگذرِ زبان فارسی، سه امکان را معرفی و گزارش می‌کند. این سه امکان، با توجه به گونه فعل ناگذر مشخص می‌شود. اگر فاعلِ فعلِ ناگذر از گونه کنش‌گر باشد، پس از مجهول‌سازی کاهشِ مرتبه دارد (به صورت حذف یا بازنمایی در حالت غیرِ فاعلی). اگر فاعل از گونه کنش‌پذیری باشد، فاعل پیش و پس از مجهول‌سازی یکسان است و در پی عملکردِ فرایندِ مجهول، تغییری در مرتبۀ فاعل ایجاد نمی‌شود.
کلیدواژه مجهول، مجهول بی‌شخص، فعل ناگذر نامفعولی، فعل ناگذر ناکنایی، زبان فارسی
آدرس دانشگاه علامه طباطبائی, گروه زبانشناسی, ایران
پست الکترونیکی azadeh.mirzaei@atu.ac.ir
 
 

Copyright 2015
Islamic World Science Citation Center
All Rights Reserved