ترامتنیت در آیینۀ اسکندری امیرخسرو دهلوی

اسکندر مقدونی یکی از مشاهیری است که سرگذشت تاریخی وی در منابع ایرانی-اسلامی دستخوش تغییروتبدیل‌های فراوانی شده و در سالیان دراز، نوعی از آثار ادبی به‌نام اسکندرنامه‌ها را به‌وجود آورده است که اکنون نمونه‌هایی از آن‌ها به نظم و نثر موجود است. ازجملۀ این آثار می‌توان به آیینۀ اسکندری امیرخسرو دهلوی اشاره کرد که به‌تقلید از اسکندرنامۀ نظامی گنجوی سروده شده است. در این پژوهش که به شیوۀ توصیفی-تحلیلی و برمبنای یادداشت‌برداری کتابخانه‌ای صورت گرفته، تلاش شده است تا انواع روابط متون در آیینۀ اسکندری امیرخسرو دهلوی برپایۀ نظریۀ ترامتنیت ژنت مورد بررسی و تجزیه‌وتحلیل قرار گیرد. پژوهش برپایة این پرسش شکل گرفت که در کتاب آیینۀ اسکندری دهلوی، برجسته‌ترین رابطه از میان انواع روابط ترامتنی نظریة ژرار ژنت کدام است؟ برای پاسخگویی به سوال تحقیق، به بررسی متن آیینۀ اسکندری و مجموعه‌ای از روابط میان‌متنی آن پرداخته شد. نتایج اولیه حاکی از آن است که مهم‌ترین رابطۀ ترامتنی آیینۀ اسکندری بیش‌متنیت براساس رابطۀ برگرفتگی با کتاب اسکندرنامۀ نظامی است.‏

transtextuality in the aina-ye-eskandari by amir khosrow dehlavi

in the present research carried out using descriptive-analytical methodology, attempt was made to analyze the intertextual relationship between eskandar –nāma of nizami and aeineh eskandari (the alexandrian mirror) of amīr khusrow dehlavī based on genette's transtextuality theory. the result of the research revealed that the most significant transtextual relationship between eskandar –nāma of nizami and aeineh eskandari is hypertextuality based on the impression relationship. in terms of intertextuality, aeineh eskandari was most often impressed by eskandar –nāma explicitly and implicitly. in terms of architextuality, the main genre of both books is epical and didactic, respectively. concerning paratextuality, the result indicated that the headings and subheadings were the same in both works with the difference that nizami has chosen the subheadings based on the main character of the story and its events but amīr khusrow dehlavī has given a summary of the story in the subheadings. also, in terms of metatextuality, it was observed that dehlavī has criticized nizami's work and rejected his theories in the chapters: eskandar's battle with the khagan of china, eskandar's making of a mirror, eskandar's going into the darkness, eskandar's prophethood, making of astrolabe, eskandar's life, eskandar's death and eskandar's burial place.