اندیشه سیاسی هند باستان؛ بررسی موردی مهابهاراتا، بهگود گیتا، رامایانا

آیا می‌توان از اندیشۀ سیاسی هند باستان براساس ادبیات اساطیری و حماسی آن سخن گفت؟ این پرسشی است که در مقالۀ حاضر، بدان پرداخته شده است. به‌منظور پاسخ به این پرسش، ابتدا بحثی در باب چیستی اندیشۀ سیاسی و چگونگی فهم آن ارائه شده است. در این تعریف، اندیشۀ سیاسی، نوعی از اندیشه‌ورزی معطوف به عمل سیاسی دانسته شده است که از دغدغۀ انسانی‌کردن سیاست ازطریق معنوی و مردمی‌کردن این قلمرو نشئت می‌گیرد. این اندیشه‌ورزی، پنج مرحلۀ بحران‌شناسی، علت‌شناسی، دلالت آرمان‌شهری، دلالت هنجاری و دلالت انتقادی را طی می‌کند. بازخوانی ادبیات اساطیری حماسی هند باستان از این منظر نشان‌دهندۀ این واقعیت است که عمل سیاسی در هند باستان بعد از به افراط‌وتفریط کشیده‌شدن، به شکل‌گیری اندیشۀ سیاسی منتهی شده است. این اندیشۀ سیاسی نیز بعد از عبور از نظریۀ افراطی حاکم حکیم، به تعادل گراییده است و کامل‌ترین شکل خود را در قسمت نهایی ادبیات حماسی هند باستان به نمایش گذاشته است. فهم و از آن خود کردن این نظریۀ سیاسی می‌تواند به انسان مدرن در گذر از هرگونه بنیادگرایی و بنیادستیزی معرفتی و سیاسی کمک کند. روش تحقیق مقالۀ حاضر، تحلیل و توصیف سه اثر مهابهاراتا، بهاگاوادگیتا و رامایانا، با استفاده از ابزار کتابخانه‌ای است.

ancient indian political thought; a case study of mahabharata, bhagavad-gita, ramayana

is it possible to discuss ancient indian political thought based on its mythological and epic literature? this is the question addressed in the present article. to answer this question, an initial discussion is presented on the nature of political thought and how it can be understood. in this definition, political thought is considered a type of intellectual activity directed towards political action, emerging from a concern for humanizing politics by spiritualizing and democratizing this realm. this intellectual process progresses through five stages: crisis analysis, causation, utopian implication, normative implication, and critical implication. revisiting the mythological and epic literature of ancient india from this perspective reveals that political action in ancient india, after becoming extreme and excessive, led to the formation of political thought. this political thought, after moving beyond the theory of the sage-ruler extreme, reached equilibrium and exhibited its most complete form in the final sections of ancient indian epic literature. understanding and internalizing this political theory can assist modern individuals in transcending any kind of fundamentalism or anti-fundamentalism in both knowledge and politics. the research method of this article involves the analysis and description of three works—mahabharata, bhagavad gita, and ramayana—using library resources.