تکاپوی روسیه برای نفوذ اقتصادی در سیستان و مرزهای غربی هند در دوره قاجاریه

از میانۀ دورۀ قاجاریه، حضور روسیه در شرق و جنوب شرقی ایران افزایش یافت و آن کشور نفوذ اقتصادی را به‌مثابه راهبردی موثر برای دستیابی به هند درپیش گرفت. چگونگی چالش‌هایی که این سیاست ایجاد کرد و اثرات افزایش نفوذ روسیه در سیستان، مسئله‌ای است که شناخت دلایل آن می‌تواند راهبردهای آن دولت در کشورهای همسایه را مشخص کند. هدف این مقاله، تمرکز بر کنش اقتصادی روسیه در سیستان است و نویسندگان با رویکرد توصیفی-تحلیلی و به‌شیوۀ کتابخانه‌ای و اسنادی به این پرسش پاسخ می‌دهند که چه عواملی موجب افزایش حضور اقتصادی روسیه در سرحدات غربی هند و سیستان شد. چنین به‌نظر می‌رسد که افزون بر اهمیت راهبردی سیستان در رقابت‌های سیاسی و نظامی بین قدرت‌های استعماری در اواخر دورۀ قاجاریه، سیستان توانمندی اقتصادی بالقوه‌ای داشت که توجه قدرت‌های فرامنطقه‌ای را به مرزهای غربی شبه‌قارۀ هند جلب کرد. این تحقیق نشان می‌دهد که سیستان، هم از لحاظ تولیدات کشاورزی و هم به‌دلیل گذرگاه تجاری، جذابیت‌های اقتصادی داشت؛ لیکن آنچه این منطقه را به میدان رقابت روسیه و انگلیس تبدیل کرد، شرایط ویژۀ جهانی‌ای بود که از آن با عنوان «دورۀ صلح مسلح» نام برده می‌شود.

russia's struggle for economic influence in sistan and the western borders of india during the qajar period

the intensification of russia's economic presence in the east and southeast of iran is an issue that knowing its reasons can determine the strategies of that government in the neighboring countries.the purpose of this article is to focus on russia's economic activity in sistan and the authors try to answer this question with a descriptive-analytical approach and using library and documentary methods: what factors caused the increase of russia's economic presence in the western borders of india and sistan. it seems that in addition to the strategic importance of sistan in the political and military competition between the colonial powers at the end of the qajar period, sistan had a potential economic capability that attracted the attention of extra-regional powers. the results of this research show: sistan always had an economic attraction due to agricultural products and trade routes; but the special global conditions of the armed peace period turned this region into a field of competition between russia and england.