تبیین صورت‌بندی ساختاری قالی‌های محرابی مغولان هند

هنر اسلامی در هندوستانِ عهد مغول به‌واسطۀ کارگاه‌های منسجم سلطنتی و با نظارت و حمایت دربار تعالی یافت. فرش‌بافی در این عهد با حُسن‌توجه پادشاهان، در ایالت‌های سلطنتی هند رونق گرفت. ازاین‌رو برخی تولیدات کارگاه‌های بافندگی فرشِ مبتنی‌بر ساختار قالی‌های محرابی، نسبت‌به نظایر خود در دیگر ممالک اسلامی (ایران و ترکیه)، از تمایزات بصری قابل‌تامل برخوردار هستند. هدف از ارائۀ این پژوهش، معرفی انواع قالی‌های محرابی تولیدشده در دورۀ حاکمیت مغولان هندوستان است. این مقاله به‌روش توصیفی-تحلیلیِ مبتنی‌بر منابع مکتوب و تصویری کتابخانه‌ای و با شیوۀ تحلیل مضمون، به این پرسش پاسخ می‌دهد که وجوه بصری مشهود در قالی‌های محرابی مغولان هند شامل چه محورهایی است. نتایج حاصل از روند پژوهش، معرفی دو شکل متفاوت از محراب در نمونه‌های مطالعاتی بود. همچنین حاکمیت نقوش گیاهی (ختایی) و هندسی به‌صورت آرایه‌های تزیینی در فضاهای مختلف قالی‌ها مسجل شد. به‌علاوه دو اصل تقارن و گوشه‌سازی در حاشیه‌ها برپایۀ شیوه‌های متقارن‌سازی تحلیل شد. افزون‌برآن، تناسبات متن و حاشیۀ مبتنی‌بر عرض حاشیۀ هر فرش، در موارد قابل‌بررسی ارزیابی شد. با بررسی محورهای یادشده محرز شد که نمونه‌های هندی به‌واسطۀ کاربست نوع نقش‌مایه‌ها، عمدتاً کارکرد تزیینی داشته‌اند و اهداف مذهبی از تولید آن‌ها، به‌استثنای محرابی‌های چندگانه (صف‌ها)، کمتر مورد توجه بوده است.

explanation of the mehrabi carpets’ structural formulation during indian mughals era

islamic art in mughal india flourished through royal workshops under the supervision and patronage of the court. during this era, carpet weaving developed by the attention of the kings in the royal states of india. some productions of mehrabi carpets have remarkable visual differences with their counterparts in other islamic countries. the purpose of presenting this research is to introduce different types of mehrabi carpets produced during the mughal rule in india. this article hires a descriptive-analytical method based on written and visual library sources to answer the following question: which axes exist in visual aspects evidents of the indian mughal mehrabi carpets? the results of the research process introduced two different forms of mehrab in the study samples. also, the dominance of plant (khatai) and geometric motifs as decorative arrays was confirmed. the two principles of symmetry and cornering in the margins were also analyzed. the proportions of the main part and the border were evaluated in cases that could be investigated. it was also confirmed that the indian samples mainly had a decorative function due to the use of motifs, and the religious purposes of their production, except for multiple mihrabs (saf), were less important.