ارائه مدل مفهومی عوامل موثر بر توانایی حسابرسان مستقل در کشف تقلب صورت‌های مالی

هدف این پژوهش، ارائه یک مدل مفهومی برای عوامل موثر در توانایی حسابرس مستقل جهت کشف تقلب در صورت‌های مالی است. به این منظور از رویکرد فراترکیب سندلوسکی و باروسو استفاده شده و مطالعات پیشین در این حوزه به صورت سیستماتیک، تحلیل و نتایج آنها تلفیق شده است. در مرحله اول، پس از جستجو در میان مقالات مرتبط با حوزه پژوهش در دو دهه اخیر، تعداد 265 مقاله استخراج و سپس بر اساس معیارهای تعیین‌شده و امتیازدهی، تعداد 80 مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب شد. با اجرای مستمر روش فراترکیب، مقالات منتخب برای استخراج مفاهیم کلیدی و یافته‌های درون‌محتوایی، مورد بررسی و تحلیل چند‌مرحله‌ای قرار گرفتند. در مرحله نهایی، 37 عامل مهم و تاثیرگذار در کشف تقلب شناسایی شد. در ادامه با توجه به نظرات خبرگان و میزان تاثیرگذاری هر عامل (با سطح معناداری 0.05>p  و آماره t) و نیز رتبه‌بندی عوامل شناسایی شده بر اساس آزمون فریدمن، تعداد 14 عامل به عنوان عوامل کلیدی تعیین شد که همگی میانگین رتبه‌ای بالاتر از 5 دارند؛ این عوامل به ترتیب اهمیت شامل افشاگری، استقلال حسابرس، صلاحیت‌ حرفه‌ای، قابلیت مقایسه صورت‌های مالی، نظارت هیئت‌مدیره و مدیران، دوره تصدی حسابرس، تعهدات اخلاقی، گزارش میزان تولید و فروش، گزارش به ذی‌نفعان، تجربه و سابقه شغلی، فرصت کشف، عوامل فرهنگی، قانونی و نظارتی خارج از شرکت، متغیرهای جمعیت‌شناختی و سرمایه‌گذاری می‌باشد. یافته‌ها نشان ‌داد که کشف تقلب در صورت‌های مالی یک فرآیند چندبُعدی است که تحت تاثیر عوامل متعددی قرار دارد. نتایج این پژوهش می‌تواند به ارتقای کیفیت حسابرسی، افزایش کارایی نظارت مالی و بهبود فرآیند کشف تقلب در صورت‌های مالی کمک کند.

presenting a conceptual model of factors affecting the ability of independent auditors to detect fraud in financial statements

this study aims to develop a conceptual model identifying the factors that influence an independent auditor's ability to detect fraud in financial statements. utilizing the sandelowski and barroso metasynthesis approach, previous research in this domain was systematically analyzed, and their findings synthesized. in the initial phase, a comprehensive search of relevant articles published over the past two decades yielded 265 studies. following a rigorous selection process based on predefined criteria and scoring, 80 articles were chosen for final analysis. through continuous implementation of the metasynthesis method, key concepts and findings were extracted in multiple stages. ultimately, 37 significant factors influencing fraud detection were identified. building on expert opinions and evaluating the statistical significance of each factor (p < 0.05, using t-statistics), the friedman test was employed to rank the identified variables. fourteen key factors—each with an average rank exceeding five—were determined as the most influential in detecting fraud. in order of importance, these factors include: disclosure, auditor independence, professional competence, financial statement comparability, board and managerial oversight, auditor tenure, ethical obligations, production and sales reporting, stakeholder reporting, experience and job history, discovery opportunity, external cultural, legal, and regulatory factors, demographic variables, and investment. findings indicate that fraud detection in financial statements is a multidimensional process shaped by various interrelated factors. this study provides valuable insights for enhancing audit quality, strengthening financial oversight mechanisms, and improving fraud detection procedures in corporate financial reporting.