بررسی تغییرات تیپولوژی پوششی رودخانه جاجرود با تاکید بر تاثیرات انسانی

درک تعاملات اجزای سیستم رودخانه‌ای در پاسخ به محرک‌های خارجی برای پیشبرد مدیریت پایدار محیط رودخانه ضروری است. هدف این تحقیق، بررسی تغییرات تیپولوژی پوشش گیاهی حاشیه رودخانه جاجرود طی دوره 1402-1367 بوده است. در این پژوهش، از عکس‌های هوایی آنالوگ سال 1367 و تصاویر اولتراکم سال 1402 استفاده شد. برای بازه‌بندی رودخانه بر اساس ژئوفرم از روش gus استفاده شد. بر اساس بررسی ژئومورفولوژی رود، 5 بازه 800 متری تعیین و نوع حصر کرانه‌های چپ و راست رودخانه، پایداری، نوع رسوبات و شیب و ارتفاع هر بازه بررسی شد. رودخانه جاجرود به 5 بازه ژئومورفیک تفکیک شد. سپس، تعدادی مقطع عرضی شبه موازی در فاصله مناسب در امتداد رودخانه ترسیم شد. طبقه‌بندی تیپولوژی پوششی در هر یک از مقاطع عرضی شامل مجرای رودخانه، چمنزار، پوشش گیاهی چوبی بلند و کوتاه، جزایر رسوبی، بار رسوبی حاشیه‌ای، عوارض انسانی و جزایر گیاهی بود. نوسانات تغییر در پوشش گیاهی بیانگر کاهش تیپولوژی علفزار حاشیه‌ای در سال 1402 نسبت به سال 1367 است. مساحت تیپولوژی جزایر گیاهی میان آبراهه در سال 1402 با 265633 مترمربع در مقایسه با سال 1367 (165415 مترمربع) کاهش‌یافته است. تیپولوژی رسوبات حاشیه‌ای و عوارض انسانی در سال 1402 در مقایسه با 1367 افزایش‌یافته که حاکی از تغییر کاربری اراضی و تجاوز به اراضی حاشیه‌ای رودخانه جاجرود است.

investigation of typological changes in the riparian vegetation of jajrood river emphasizing the anthropogenic impacts

understanding the interactions among components of the river system in response to external drivers is essential for advancing sustainable river environment management. this study aims to investigate the changes in the typology of riparian vegetation along the jajrood river during the period from 1988 to 2023. in this research, analog aerial photographs from 1988 and ultracam images from 2023 were used. the gus method was applied to segment the river based on geoforms. according to the river’s geomorphological analysis, five 800-meter reaches were identified, and the confinement type of the left and right banks, stability, sediment types, slope, and elevation of each reach were examined. the jajrood river was divided into five geomorphic reaches. subsequently, a number of quasi-parallel cross-sections were drawn at suitable intervals along the river. typological classification of vegetation in each cross-section included the river channel, grassland, tall and short woody vegetation, sedimentary islands, marginal sediment deposits, human-made features, and vegetated islands. the vegetation change analysis indicates a reduction in riparian grassland typology in 2023 compared to 1988. the area of vegetated islands within the river channel decreased from 165,415 square meters in 1988 to 265,633 square meters in 2023. typologies of marginal sediment deposits and human features increased in 2023 compared to 1988, indicating land use change and encroachment into riparian lands along the jajrood river.