ارزیابی عوامل موثر بر توسعه پرنده‌نگری در تالاب صالحیه

همسو با الزامات محیط‌زیستی طبیعت‌گردی، شناخت قابلیت‌های محیطی تالاب‌ها و ویژگی‌های جامعه پرنده‌نگرها، اثرگذار بر توسعه پایدار پرنده‌نگری است. تالاب صالحیه با گونه‌های متنوع پرندگان و موقعیت جغرافیایی خاص، از نظر توان‌های طبیعی و ظرفیت‌های پرنده‌نگری کمتر موردتوجه قرارگرفته است. بنابراین پژوهش پیش‌رو با دیدگاه پایداری اکولوژیکی و اقتصادی، عوامل موثر بر توسعه پرنده‌نگری در این تالاب را ارزیابی کرده که به لحاظ هدف کاربردی و از نظر ماهیت و روش، تحلیلی و پیمایشی است. جمع‌آوری اطلاعات به روش میدانی و از طریق پرسشنامه محقق ساخته با آلفای 0.852 انجام شد که شامل 4 شاخص دلایل پرنده‌نگری، رفاه و انتظارات پرنده‌نگرها، آگاهی و اطلاع‌رسانی، ریسک‌پذیری و رفتارهای پرخطر بوده و توسط 54 نفر از پرنده‌نگرها به روش نمونه‌گیری در دسترس تکمیل شد. داده‌ها از طریق آمار توصیفی، آزمون کولموگراف-اسمیرنوف، t تک نمونه‌ای، همبستگی و معادلات ساختاری تحلیل شد. نتایج نشان داد عوامل اثرگذاری مثبت وجود ایستگاه نظاره‌گری، جذابیت نزدیک شدن به لانه پرندگان، اثر مثبت راه‌های ارتباطی مطلوب و دسترسی آسان در تمایل به پرنده‌نگری، رغبت به پرنده‌نگری به دلیل آگاهی علمی از گونه‌های پرندگان، ارجحیت نسبی نظاره‌گری سیار به ایستا، استفاده از تکنولوژی مدرن و دوربین، تاثیر راهنمای طبیعت‌گردی بر ترغیب به تکرار پرنده‌نگری، اثرگذاری مشاهده پرندگان نادر و کمیاب بر بازدید مجدد، و لذت مشاهده پرواز و حرکت دسته‌جمعی پرندگان بالاترین اهمیت را دارند. بنابراین افزایش شناخت علمی از پرندگان، ترویج رفتارهای همسو با زیست آن‌ها، ایجاد کمپ پرنده‌نگری، بهبود راه‌های دسترسی و افزایش امکانات رفاهی در تالاب صالحیه می‌تواند موجب توسعه اکوتوریسم پرنده‌نگری، حفاظت از میراث زیستی و ایجاد اشتغال طبیعت‌محور پایدار شود.

assessing the factors influencing birdwatching development in salehiyeh wetland

an in-depth understanding of wetland ecological capacities and the socio-demographic attributes of the birdwatching community, alongside the environmental prerequisites of ecotourism, is crucial for the sustainable development of birdwatching. despite harbouring a high diversity of avifauna and occupying a strategic geographic position, the salehiyeh wetland has received limited scholarly and managerial attention regarding its natural assets and birdwatching potential. this applied study employs an analytical survey approach to identify, through ecological and economic sustainability lenses, the factors that stimulate birdwatching development in the wetland. a field questionnaire (cronbach’s α = 0.852) comprising four constructs—motivations, welfare and expectations, awareness and information, and risk-taking behaviours—was completed by 54 birders recruited via convenience sampling. data were analysed with descriptive statistics, the kolmogorov–smirnov test, one-sample t tests, pearson correlations, and structural equation modelling. results indicate that the presence of observation hides and birdwatching camps, the attraction of approaching nesting sites, favourable access routes, elevated scientific literacy about species, a preference for mobile observation, utilisation of modern equipment, expert ecotourism guidance, opportunities to observe rare species, and the enjoyment of birds’ flight and flocking are the dominant positive determinants. the study recommends improving scientific education, fostering habitat-congruent behaviours, establishing dedicated camps, enhancing transport infrastructure, and upgrading welfare facilities to expand birdwatching ecotourism, protect biological heritage, and generate sustainable nature-based employment in the salehiyeh wetland.