نقش باد شمال تابستانه و زمستانه در رخداد توفان‌ های گرد و غبار در غرب ایران

به ‌منظور شناسایی توفان‌ های گرد و غبار در غرب ایران، داده‌های هواشناسی 33 ایستگاه همدیدی طی دوره زمانی 2022-1987 استفاده شد. روزهایی که پدیده تعلیق با دید افقی کمتر یا مساوی یک کیلومتر حداقل در سه ایستگاه مشاهده‌شده باشد به‌عنوان رویداد گردوغبار در نظر گرفته شد. به‌منظور استخراج الگوهای همدیدی از داده‌های era-interim استفاده شد. با بهره‌گیری از نقشه فشار سطح و نقشه ارتفاع ژئوپتانسیل در سطوح پایین جو الگوی باد شَمال تابستانه و زمستانه که از مهم‌ترین الگوهای جوی انتقال و انتشار گردوغبار به غرب ایران هستند، جداسازی شدند. از 229 رخداد بررسی‌شده، 70 مورد توفان ناشی از باد شَمال تابستانه و 25 مورد ناشی از باد شَمال زمستانه بودند. در توفان‌های ناشی از وزش باد شَمال تابستانه، بیشترین میزان خیزش گردوغبار از کانون‌های گردوغبار نیمه شمالی کشور عراق بوده است. به عبارتی نقش کانون‌های اطراف دریاچه ثرثار، استان نینوا و استان کرکوک در توفان‌های ناشی از باد شَمال تابستانه قابل‌توجه است. در توفان‌های ناشی از باد شَمال زمستانه نقش دریاچه‌های مرکزی عراق در خیزش گردوغبار کمتر و در حدود 15 درصد و نقش کانون‌های واقع در شرق و جنوب شرق عراق، شمال عربستان، کویت و جنوب غرب ایران نسبت به توفان‌های ناشی از باد شمال تابستانه بیشتر است.

the role of summer and winter shamal winds in the occurrence of dust storms in western iran

we analyzed meteorological data from 33 synoptic stations spanning 1987-2022 to investigate dust storms in western iran. dusty days were defined as instances where suspended dust coincided with horizontal visibility below 1 km at a minimum of three nearby synoptic stations. we employed era-interim data to identify synoptic patterns associated with dust storms. by analyzing surface pressure and geopotential height maps at lower atmospheric levels, we distinguished the summer and winter shamal wind patterns, both of which play a crucial role in dust transport to western iran. of the 229 recorded dust events, 70 were linked to summer shamal winds and 25 to winter shamal winds. summer shamal wind storms predominantly originated from dust sources in northern iraq, particularly around lake tharthar, nineveh province, and kirkuk province. in contrast, winter shamal wind storms showed a reduced contribution from central iraqi lakes (15%), with dust primarily sourced from eastern and southeastern iraq, northern saudi arabia, kuwait, and southwestern iran.