بررسی اشکال وایزمن بر احکام تحلیلی بر پایۀ مبانی فلسفه و منطق اسلامی

فردریش وایزمن تعریف احکام تحلیلی را – که بسیار شبیه حمل ذاتی بر ذات است – تناقض‌آمیز می‌داند. اساس سخن وی بر نفی ترکیب اتحادی میان موضوع و محمول و اعتباری ‌بودن و معدوم‌ بودن کل مبتنی است. بحث محوری نوشتار حاضر عمدتاً تمرکز بر مسئلۀ حمل است؛ زیرا نقد وایزمن بر مبنای اشکال عدم‌ حمل اجزاء بر کل و نیز منحصر دانستن وجود کل در کل اعتباری شکل گرفته است. در بررسی تطبیقی این اشکال با آرای فلاسفه و منطق‌دانان مسلمان نشان می‌دهیم چنین اشکالی از دیرباز در آثار آن‌ها، به ‌ویژه ابن‌سینا، مطرح بوده است و پاسخی درخور نیز به آن داده شده است. جدای از راه‌حل حمل اشتقاقی که از سخنان اندکی از فیلسوفان مشاء برمی‌آید، آن‌ها به ‌دلیل تفکیک کل حقیقی و اعتباری باور دارند هنگام ترکیب اجزاء، شیء‏ای دیگر هم پدید می‌آید؛ به ‌گونه‌ای که در برخی از موارد حمل امکان‌پذیر است و در برخی دیگر امکان‌ناپذیر. اشکال وایزمن فقط به حالت دوم مربوط می‏شود. همچنین، مبحث حمل نزد اندیشمندان مسلمان به بحث درباره ترکیب اتحادی و انضمامی گره خورده است. با بررسی ریشه‌های تاریخی این بحث نشان خواهیم داد محتوای سخنان ابن‌سینا همان بحث ترکیب انضمامی و اتحادی است که با اعتبار به‌شرط‌لا و لابه‌شرط بیان می‌شود. با اعتبار نخست اشکال وایزمن وارد است؛ ولی با اعتبار دوم نه.

assessment of waismann’s criticism of analytic judgments based on the principles of muslim philosophy and logic

friedrich waismann regards the definition of analytical judgments, which are very similar to the predication of the essential of the essence, as contradictory. his word is based on denying the unified combination of subject and predicate and on the constructiveness and nonexistence of the whole. this paper mainly focuses on the problem of predication; because weisman’s criticism is based on the difficulty that the components are not predicated of the whole and also on considering the whole exclusively as the constructive one. comparatively studying the problems based on the opinions of muslim philosophers and logicians, we show that such a problem has long been prominent in their works, especially in ibn sīnā, and received a satisfactory answer as well. apart from the denominative predication resolution of a few of peripatetics, they, due to distinguishing the real and the constructive whole, believe that, when components are combined, another object is also generated in such a way that the predication in some cases is possible and in some cases is not. wisemaan’s problem is only related to the second. also, predication discussions of muslim thinkers are related to the discussion of the unified and adjacent (inḍimāmī) combinations. studying the historical roots of the problem, we will show that the content of ibn sīnā’s words is the very unified and adjacent combinations, which is expressed by the conditioning no (bisharṭ lā) and unconditioned (lā bisharṭ) considerations. weisman’s problem applies to the first, not to the second.