معرفت نفس ناطقه و پیوند آن با حقیقت علم در مکتب نومشّائی رجب‌علی تبریزی

شناخت «نفس ناطقه» مهم ترین مسئلۀ معرفت شناختی در آموزه های رجب علی تبریزی است. اهمیت این مسئله نزد او به قدری است که فهم «حقیقت علم» را نیز به آن گره زده است. پژوهش پیش رو با طرح پرسشی ناظر به «معرفت نفس ناطقه و پیوند آن با مراتب علم» می کوشد تا با روش توصیفی تحلیلی، دیدگاه حکیم را تبیین و ارزیابی کند. تبریزی برای تجرّد اقسام نفس (نباتی، حیوانی و ناطقه) و نیز نقض نظریۀ «حدوث جسمانی نفس» اقامۀ برهان می کند؛ ولی در ادامه، ضمن توصیف نفس ناطقه به «اسم اعظم الهی»، از توضیح بیشتر مطلب امتناع می ورزد. او طالبان معرفت نفس را به تدبر در نصوص دینی، سلوک معنوی و همراهی با عالمان ربانی فرامی‌خواند. تبریزی در این مسئله، نه فقط از محتوای مشّائیان بسی فراتر رفته، بلکه از روش آنان نیز عدول کرده است. لحن حکیم در تبیین مطالب ناظر به حقیقت نفس بسی عرفانی و فرامشّائی است. تبریزی برای تبیین «حقیقت علم»، یکایک مراتب سه گانۀ ادراکات نفس (حسی، خیالی و عقلی) را همراه با احکام و لوازم آنها توضیح می دهد. بیان حکیم دربارۀ ادراکات حسی و خیالی آدمی به سبک مشّائیان ارائه شده است؛ ولی او میان ادراکات عقلی آدم حقیقی با معرفت نفس ناطقه پیوندی وثیق برقرار می کند.

the knowledge of the rational soul and its connection with the truth of sciencein rajab ali tabrizi’s new-peripatetic school

the knowledge of the “rational soul” is the most important epistemological issue in the teachings of rajab ali tabrizi. the importance of this issue for him is so great that he has tied the understanding of the “truth of science” to it. this research, by posing a question regarding “the knowledge of the rational soul and its connection with the levels of science,” attempts to explain and evaluate the sage’s view using a descriptive-analytical method. tabrizi provides a rational argument for the abstraction of the types of souls (vegetative, animal, and rational) and also for the refutation of the theory of the “physical occurrence of the soul.” however, next, describing the rational soul as the “greatest divine name,” he refrains from further explaining the matter. hakim tabrizi invites those interested in knowing the soul to reflect on religious texts, to conduct spiritually, and to accompany divine scholars. in this issue, he has not only gone far beyond the content of peripatetic but has also deviated from their method. tabrizi’s tone in explaining the truth of the soul is very mystical and transcendental. to explain the &truth of knowledge,& he explains each of the three levels of the soul’s perceptions (sensory, imaginary, and rational) along with their rules and requirements. tabrizi’s statement about the sensory and imaginary perceptions of man is presented in the style of the peripatetics, but he establishes a close connection between the rational perceptions of the real man and the knowledge of the rational soul.