اثر کاربرد باکتری‌های محرک رشد بر عملکرد برنج در مقادیر کاهش‌یافته کودهای شیمیایی

مقدمه و اهداف: با توجه به اهمیت گیاه برنج در تامین امنیت غذایی در سطح ملی و جهانی، یافتن مسیرهای افزایش تولید این گیاه استراتژیک امری ضروری است. برای این منظور، استفاده از ریزجانداران افزاینده رشد (به‌طور جداگانه یا در ترکیب با مقادیر کاهش‌یافته کودهای شیمیایی) در سیستم‌های کشت برنج، به‌عنوان یک راه بالقوه برای بهبود کارایی کود و کاهش مشکلات زیست ‌محیطی مورد توجه می‌باشد. لذا این پژوهش با هدف ارزیابی تاثیر باکتری‌های افزاینده رشد بر عملکرد و اجزای عملکرد برنج رقم امیر در مقادیر کاهش‌یافته کودهای شیمیایی اجرا شد. مواد و روش‌ها: این آزمایش به صورت کرت‌های خردشده و در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل دو سطح کودی (100 و 75 درصد مصرف کود بر اساس نتایج آزمون خاک به‌ترتیب به‌عنوان سطح کودی مطلوب و کاهش‌یافته) و چهار تیمار تلقیح با باکتری (تلقیح جداگانه‌ی هر یک از باکتری‌هاrahnella aquatilis، burkholderia cepacia، ترکیبی (r. aquatilis+b. cepacia) و شاهد (عدم تلقیح باکتری)) به‌ترتیب به‌عنوان کرت‌های اصلی و فرعی بودند. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار آماری sas نسخه 9.4 استفاده گردید. مقایسه میانگین‌ها نیز به‌روش حداقل تفاوت معنی‌دار (lsd) در سطح احتمال پنج درصد انجام شد. یافته ها: نتایج نشان داد که از نظر صفات مورد مطالعه، بین سطوح کودی کاهش‌یافته و مطلوب اختلاف معنی‌داری وجود نداشت. درصورتیکه استفاده از باکتری‌های افزاینده رشد سبب بهبود صفات مورد مطالعه برنج نسبت به تیمار شاهد (عدم تلقیح) شد. به عبارت دیگر تلقیح ترکیبی باکتری‌های r. aquatilis و b. cepacia موجب افزایش ارتفاع بوته (11.3 درصد)، طول خوشه (11.6 درصد)، تعداد پنجه در بوته (29.1 درصد)، تعداد دانه پر در خوشه (27 درصد)، وزن هزار دانه (7.9 درصد)، عملکرد دانه (25.2 درصد)، عملکرد بیولوژیک (20.6 درصد)، مقدار پتاسیم در دانه و اندام هوایی (به‌ترتیب 46.7 و 45.6 درصد) و مقدار روی در دانه و اندام هوایی (به‌ترتیب 106.25 و 70.58 درصد) نسبت به تیمار شاهد (عدم تلقیح) شد.نتیجه‌گیری: در مجموع می‌توان با مصرف کمتر کودهای شیمیایی و جایگزینی آن با کودهای زیستی، بدون تفاوت معنی‌دار در عملکرد و اجزای عملکرد برنج در جهت نیل به اهداف کشاورزی پایدار گام برداشت. کاربرد باکتری‌های افزاینده رشد به صورت ترکیبی (به‌عنوان بهترین تیمار) موجب افزایش بیشتر صفات مورد مطالعه شد. به‌طوری که این صفات اختلاف آماری معنی‌داری در مقایسه با تیمار عدم کاربرد باکتری‌های افزاینده رشد داشتند که نشان‌دهنده دستیابی به عملکرد مطلوب به همراه بهبود سلامت محیط زیست می‌باشد.

effect of plant growth promoting bacteria on yield of rice under reduced chemical fertilizers

background and objective: according to the importance of rice in ensuring food security at the national and international levels, it is essential to find ways to increase the production of this strategic crop. for this purpose, the use of growth-promoting microorganisms (alone or in combination with reduced amounts of chemical fertilizers) in rice cultivation systems is considered as a potential way to improve fertilizer efficiency and reduce environmental problems. therefore, this study was conducted to evaluate the effect of growth-promoting bacteria on the yield and yield components of rice cv. amir under reduced amounts of chemical fertilizers. materials and methods: this experiment was conducted in a split-plot, based on randomized complete block design with three replications. the experimental treatments included two fertilizer levels (100 and 75 percent of fertilizer application based on soil test results as the optimal and reduced fertilizer levels, respectively) and four bacterial inoculation treatments (separate inoculation of each of the bacteria rahnella aquatilis, burkholderia cepacia, combination (r. aquatilis + b. cepacia) and control (no bacterial inoculation)) as the main and subplots, respectively. sas version 9.4 statistical software was used to analyze the data. comparison of means was also performed using the least significant difference (lsd) method at a probability level of 5%. results: according to the results, there was no significant difference between the optimal and reduced fertilizer levels in terms of the studied traits. while, the use of plant growth promoting bacteria improved the studied traits of rice compared to the control treatment (no inoculation). in other words, combined inoculation of r. aquatilis and b. cepacia, increases the height of the plant (11.3 percent), panicle length (11.6 percent), the number of total tillers per plant (29.1 percent), the total number of filled seeds in panicle (27 percent), thousand seed weight (7.9 percent), grain yield (25.2 percent), biological yield (20.6 percent), the amount of potassium in grain and above-ground biomass (46.6 and 45.6 percent, respectively) and the amount of zinc in grain and above-ground biomass (106.25 and 70.58 percent, respectively) compared to the control treatment (no inoculation). conclusion: in general, by using less chemical fertilizers and replacing them with biofertilizers, without any significant difference in rice yield and yield components, can achieve sustainable agriculture goals. the use of growth-promoting bacteria in combination (as the best treatment) led to a further increase in the studied traits. so that these traits had a statistically significant difference compared to the treatment of without the use of growth-promoting bacteria, which indicates the achievement of desired yield along with improved environmental health.