تاثیر کاربرد کودهای زیستی و شیمیایی و عصاره جلبک دریایی بر عملکرد، اجزای عملکرد و برخی شاخص های فیزیولوژیکی نخود زراعی دیم (رقم سعید)

مقدمه و اهداف: این پژوهش به منظور بررسی عملکرد دانه، اجزای عملکرد، درصد پروتئین و برخی شاخص های فیزیولوژیکی نخود زراعی (رقم سعید) تحت تاثیر کاربرد کودهای شیمیایی و زیستی و عصاره جلبک دریایی انجام شد. مواد و روش‌ها: آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار و طی دو سال زارعی (1398 و 1399) به صورت مزرعه ای در شهرستان اشنویه استان آذربایجان غربی انجام شد. عامل اول کاربرد کودهای زیستی و شیمیایی شامل: شاهد (عدم کاربرد کود)، مصرف خاکی کود زیستی فسفات بارور2، کود شیمیایی آمونیوم فسفات، 50 درصد کود شیمیایی + 50 درصد کود زیستی و100  درصد کود شیمیایی + 100 درصد کود زیستی و عامل دوم محلول پاشی عصاره جلبک دریایی در سه سطح  شاهد، کاربرد قبل از مرحله گلدهی و کاربرد بعد از مرحله گلدهی بود. صفات مورد مطالعه شامل ارتفاع بوته، تعداد ساقه های فرعی، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در بوته، وزن صد دانه، عملکرد دانه، محتوای کلروفیل a+b، محتوای کارتنوئید، محتوای قند محلول و درصد پروتئین دانه بود. یافته ها: نتایج نشان داد کاربرد کودهای زیستی و شیمیایی تاثیر مثبتی بر بهبود صفات رشدی نخود داشت به طوری که کاربرد ترکیبی کودهای زیستی و شیمیایی بیشترین افزایش را بر تعداد غلاف و تعداد دانه در هر بوته داشتند. کاربرد عصاره جلبک دریایی قبل از شروع گلدهی و یا بعد از گلدهی در مقایسه با شاهد باعث افزایش معنی دار تعداد دانه و غلاف در بوته و وزن صد دانه شد. بیشترین عملکرد دانه در سال اول (133.7 گرم در مترمربع) تحت تیمار ترکیبی کودهای زیستی و شیمیایی (50 :50) همراه با کاربرد عصاره جلبک دریایی قبل از مرحله گلدهی و در طی سال دوم (149.0 گرم در مترمربع) تحت تیمار ترکیبی (100:100) توام با کاربرد عصاره جلبک دریایی قبل از مرحله گلدهی به دست آمد. بیشترین محتوای قند محلول با کاربرد ترکیبی کود زیستی و کود شیمیایی در شرایط محلول پاشی عصاره جلبک در مرحله قبل یا بعد از گلدهی به‌دست آمد. درصد پروتئین دانه نخود در سال اول با کاربرد جداگانه و یا ترکیبی کودهای زیستی و شیمیایی نسبت به شاهد افزایش معنی دار نشان داد و در سال دوم با کاربرد کودهای شیمیایی و یا ترکیبی بیشترین افزایش را نشان داد. غلظت کلروفیل a+b با کاربرد عصاره جلبک دریایی بعد از مرحله گلدهی افزایش معنی دار نشان داد و غلظت کارتنوئید در هردو سال با کاربرد ترکیبی کودهای زیستی و شیمیایی و یا کاربرد 100 درصد کود شیمیایی همراه با محلول پاشی عصاره جلبک دریایی بعد از گلدهی بیشترین افزایش ها را نشان داد. نتیجه گیری: کاربرد کودهای شیمیایی و زیستی به‌ویژه کاربرد ترکیبی آنها توام با محلول‌پاشی عصاره جلبک دریایی می‌‌تواند در افزایش عملکرد کمی و کیفی نخود در شرایط دیم موثر باشد. از سوی دیگر حذف یا کاهش مصرف نهاده های شیمیایی و جایگزینی آنها با کودهای زیستی و محرک های رشد مانند عصاره جلبک دریایی را می توان گامی مهم در جهت دستیابی به اهداف کشاورزی پایدار به‌ویژه در شرایط دیم در نظر گرفت.

effect of biological and chemical fertilizers and seaweed extract application on yield, yield components and some physiological traits of rainfed chickpea (saeed cv.)

background and objective: this research was carried out to investigate grain yield, yield components, protein percentage, and some physiological traits of chickpea (saeed cv) under the influence of biological and chemical fertilizers and seaweed extract.materials and methods: the experiment was conducted in two years (2019 and 2020) under rainfed conditions in oshnavieh city of west azarbaijan province as factorial based on a randomized complete blocks design (rcbd) with three replications. the first factor was included of the application of biological and chemical fertilizers: control (no fertilizer), phosphate barvar 2 as a biological fertilizer, ammonium phosphate as a chemical fertilizer, 50% chemical fertilizer + 50% biological fertilizer and 100% chemical fertilizer + 100% biological fertilizer, and the secondary factor was included as foliar spraying of seaweed extract in three levels of control, application before flowering and application after flowering. the studied traits were included as plant height, number of sub-stems, number of pods per plant, number of grains per plant, one hundred grain weight, grain yield, chlorophyll a+b content, carotenoid content, soluble sugar content, and grain protein percentage.results: the results showed that the application of biological and chemical fertilizers had a positive effect on improving the growth characteristics of chickpeas, so that the combined application of biological and chemical fertilizers had the greatest increase on the number of pods and the number of grains per plant. application of seaweed extract before flowering or after flowering caused a significant increase in the number of pods per plant and the one handred grain weights. the highest grain yield in the first year (133.7 g.m-2) was obtained under the combined treatment of biological and chemical fertilizers (50:50) + the application of seaweed extract before flowering stage and in the second year (149.0 g.m-2) under combined treatment of biological and chemical fertilizers (100:100) + the application of seaweed extract after flowering stage. the highest content of soluble sugar was obtained with the combined application of biofertilizer and chemical fertilizers under foliar spraying of seaweed extract before or after flowering stages. the percentage of chickpea grain protein showed a significant increase in the first year with separate or combined application of biological and chemical fertilizers compared to the control, and in the second year it showed the highest increase with the application of chemical or combined fertilizers. the content of chlorophyll a+b showed a significant increase with the application of seaweed extract after flowering stage, and the carotenoid content showed the maximum increases in the both years with the combined application of biological and chemical fertilizers or the application of 100% chemical fertilizer + the application of seaweed extract after flowering.conclusion: based on the overall results of this study, the application of chemical and biological fertilizers, especially their combined application along with foliar application of seaweed extract, can be effective in increasing the quantitative and qualitative yield of chickpea under rainfed conditions. on the other hand, removing or reducing the application of chemical inputs and replacing them with biofertilizers and growth stimulants such as seaweed eextract can be considered as an important step towards achieving sustainable agriculture goals especially in the rainfed conditions.