خاستگاه و محیط رسوبی نهشته‎‍های آبرفتی نئوژن دشت بیرجند (خراسان جنوبی)

نهشته‎‍ های آبرفتی نئوژن دشت بیرجند، به‌منظور بررسی جایگاه زمین‌ساختی، منشا و شرایط رسوب‌گذاری، بررسی شده است. مطالعۀ حاضر بر‌اساس مشاهدات صحرایی 8 نیمرخ آبرفتی در رخنمون‎‍های برش جاده و پتروگرافی قطعات کنگلومرایی و ماسه‎‍سنگ‎‍ها انجام شده است. پتروگرافی قطعات کنگلومرایی وجود قطعات آذرین نفوذی و خروجی از‌جمله سنگ‎‍های الترامافیک، مافیک و حد واسط و نیز سنگ‎‍های رسوبی نظیر قطعات ماسه‎‍سنگی و آهک ماسه‎‍ای را در این نمونه‎‍ها نشان می‌دهد. بر‌اساس آنالیز کمی کانی‎‍های تخریبی، ماسه‎‍سنگ‎‍ها فلدسپاتیک لیتارنایت تا ساب لیتارنایت بوده و اجزای تشکیل‎‍دهندۀ آنها احتمالاً از سنگ‎‍های آذرین حد واسط تا مافیک، سنگ‎‍های رسوبی و به مقدار کمتر سنگ‎‍های دگرگونی حاصل شده‎‍اند. ترسیم نتایج دانه‌شماری بر‌ نمودارهای مثلثی تفکیک‎‍کنندۀ منشا و جایگاه زمین‎‍ساختی، اشتقاق این رسوبات از موقعیت‎‍های کوهزایی‌ با چرخۀ مجدد و کمان‎‍های ماگمایی مخلوط را منعکس می‎‍کند. با توجه به زمین‎‍شناسی منطقه و داده‌های حاصل از آنالیز جریان دیرینه، به نظر می‎‍رسد که بتوان واحدهای افیولیتی کرتاسه، واحدهای فلیشی کرتاسۀ پسین تا ائوسن، سنگ‎‍های رسوبی آواری-کربناته پالئوژن و سنگ‎‍های ولکانیکی ائوسن- میوسن در شمال محدودۀ مدنظر را به‌عنوان سنگ منشا رسوبات فوق در نظر گرفت. تفکیک رخساره‎‍های هر توالی بر‌اساس ویژگی‎‍های بافتی و ساختمان‎‍های رسوبی نشان می‎‍دهد که این رخساره‎‍ها در سه مجموعه رخساره‎‍ای کنگلومرایی، ماسه‎‍سنگی و گل‎‍سنگی جای می‎‍گیرند. بر‌اساس تغییرات عمودی و جانبی رخساره‎‍ای، محیط رسوب‌گذاری این نهشته‎‍ها احتمالاً سیستم رودخانه‎‍ای بریده‌بریدۀ کم‌عمق با بستر گراولی در نواحی نزدیک به منشا بوده است.

provenance and depositional environment of the neogene alluvial deposits of the birjand plain (south khorasan)

the study area includes the neogene alluvial terrace units of birjand city, which are composed of conglomerate, sandstone and mudstone deposits. field and petrographicstudies of eight alluvial profile sediments were carried out to investigate the provenance and sedimentary environment. petrography of the conglomerate gravels shows the presence of all types of ultramafic and intermediate igneous clasts (intrusive and extrusive) along with sedimentary rock fragments in these samples. according to the modal analysis results, the sandstones are divided into two categories of sublitharenite and feldspathic litharenite and belong to the recycled orogen and mixed magmatic arc tectonic settings. these sediments were probably derived from the exposed and weathered sedimentary, igneous (intrusive and extrusive), ophiolitic and, to a lesser extent, metamorphic rocks. the interpretation of the depositional conditions of the neogene alluvial terrace is based on the analysis of sedimentary facies and the vertical and lateral facies changes. the facies changes and the various architectural elements show that the above sediments were deposited by a shallow proximal gravel-bed braided river.