بررسی گونه‌شناختی چراغدان‌های فلزی دورۀ تیموری و صفوی در ایران

این مقاله در پی گونه‌شناسی چراغدان‌های فلزی تولیدشده در ایران طی دوران اسلامی است. چراغدان‌های تیموری و بعد از آن نمونه‌های نسبتاً مشابه دورۀ صفوی از شاخص‌ترین طرح روشنایی‌های دورۀ متاخر اسلامی‌اند. با آنکه برخی از محققان معتقدند «مشعل‌ها» یا چراغدان‌های صفوی ریشه در طراحی فلزکاری هندی دارند و ابداع کاملاً جدیدی در فلزکاری ایرانی به‌شمار می‌روند، در این پژوهش، سعی شده است نشان داده شود که فرمِ نوآورانۀ چراغدان‌های این دوره را به‌راحتی می‌توان در ادامۀ فرم چراغدان‌های تیموری نشاند و خوانشی منسجم و مستمر از فرایند توسعۀ طرح چراغدان‌های دورۀ متاخر اسلامی در ایران به دست داد. بدین منظور، این مقاله بر آن است تا، ضمن مطالعۀ مهم‌ترین تحولات و تغییرات ایجاد شده در شیوۀ طراحی فرم چراغدان‌های دورۀ تیموری و صفوی، مسیری را که این وسیله‌ها طی نموده‌اند شناسایی و ترسیم کرده و بارزترین گونه‌های چراغدان‌های فلزی تولید شده در ایرانِ دورۀ اسلامی را مورد شناسایی قرار دهد. برای انجام این پژوهش از روش تحقیق توصیفی تحلیلی استفاده و درصد بسیار زیادی از اطلاعات مورد نیاز به روش کتابخانه‌ای جمع‌آوری شده است. در این بررسی مهم‌ترین طرح‌های چراغدان‌های دورۀ متاخر اسلامی در سه گروه شناسایی و دسته‌بندی شده است؛ 1) چراغدان‌هایی با مخزن کروی‌شکل؛ 2) چراغدان‌هایی با مخزن استوانه‌ای‌شکل، همراه با پایه‌های مخروط مانند و ظرافت‌کاری شده؛ و 3) چراغدان‌های ستونی‌شکل یا مشعل‌ها. در انتهای این پژوهش آشکار شده است که طراحی چراغدان‌های دورۀ متاخر اسلامی اغلب مبتنی بر یک مخزن کروی یا استوانه‌ای شکل بوده است که ابتدا در دورۀ تیموری بر روی یک پایۀ تقریبا مخروطی شکل، و بعدها در دورۀ صفوی بر روی میله‌های استوانه‌ای پهن قرار می‌گرفته‌اند. 

a typological study of metal lampstands from the timurid and safavid periods in iran

this article aims to classify the metal lampstands produced in iran during the islamic period. lampstands from the timurid era،and subsequently the relatively similar examples from the safavid period،are among the most prominent lighting designs of the later islamic period. although some researchers believe that the “torches” or safavid lampstands originate from indian metalwork designs and are considered a completely new innovation in iranian metalwork،this study seeks to demonstrate that the innovative form of lampstands from this period can easily be seen as a continuation of the timurid lampstand forms،providing a coherent and continuous interpretation of the development process of lampstand designs in the later islamic period in iran. to this end،this article intends to study the most significant transformations and changes in the design of lampstands from the timurid and safavid periods،identify and trace the path these objects have taken،and examine the most prominent types of metal lampstands produced in islamic iran. for this research،a descriptive-analytical method was used،and a significant amount of the required information was gathered through library research. in this study،the most important designs of lampstands from the later islamic period were identified and categorized into three groups: 1) lampstands with spherical reservoirs; 2) lampstands with cylindrical reservoirs،accompanied by conical and intricately crafted bases; and 3) columnar lampstands or torches. at the end of this study،it is revealed that the design of lampstands from the later islamic period was often based on a spherical or cylindrical reservoir،initially placed on a roughly conical base during the timurid period،and later،during the safavid period،mounted on wide cylindrical rods.