مطالعۀ تطبیقی وضعیت آموزش هنر در دوره عمومی در ایران و سه کشور اسلامی

یکی از مسائل مهمی که در نظام آموزش عمومی کشور از آن غفلت شده «آموزش هنر در دورۀ عمومی با تمرکز بر مقطع ابتدایی و متوسطه اول» است. از دید صاحب‌نظران، این مقطعِ تحصیلی مهم‌ترین مقطع برای آموزش است چراکه ذوق و سلیقه زیبایی‌شناسی و هنری کودکان شکل می‌گیرد. هدف اصلی این پژوهش مطالعه تطبیقی وضعیت آموزش هنر در دورۀ عمومی در ایران و سه کشور اسلامی (عربستان، قطر و عراق) است. برای رسیدن به این هدف اولین گام نشان دادن جایگاه تربیت زیبایی‌شناختی بر اساس اسناد بالادستی موجود است که برای این منظور از روش پژوهش توصیفی‌ تحلیلی استفاده‌ شده است. با اینکه این نوع تربیت یکی از ساحت‌های شش‌گانۀ تربیت در سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش است. اما سوال این است برای رسیدن به هدفِ شناخت، پرورش و هدایت ذوق و استعدادهای مختلف هنری و زیبایی‌شناسی؛ چه میزان برنامه‌ریزی صورت گرفته است؟ آموزش هنر در دورۀ عمومی با چه چالش‌هایی روبه‌رو است؟ و چه توصیه‌های سیاستی در آموزش‌وپرورش برای ارتقا کیفیت آموزش هنر در دروۀ عمومی باید مورد توجه قرار بگیرد؟ کشورهای اسلامی در این زمینه چگونه عمل می‌کنند؟ یافته‌های این پژوهش حاکی از آن است که امروزه در مدارس و مراکز آموزشی کشورمان تربیت هنری به جد گرفته نمی‌شود و در برنامه‌های درسی، هنر از جایگاه مناسب و شایسته‌ای برخوردار نیست. درس هنر در نظام آموزشی ما از سه طرف مورد بی‌مهری قرارگرفته است: آموزش‌وپرورش، مدرسه و خانواده. دیگر اینکه اثربخشی نظام تعلیم‌وتربیت در هر جامعه به اثربخشی معلمان آن بستگی دارد. چراکه اهداف، برنامه‌ها، محتواهای آموزشی و روش‌های یاددهی‌ یادگیری، همگی باید به دست توانای معلمان اثربخش در عرصۀ واقعی کلاس درس به اجرا درآید. به‌طور کلی بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد در کشورهای انتخاب شده در پژوهش حاضر رشته‌های هنری که در برنامه درسی هنر گنجانده شده‌اند عبارت‌اند از: طراحی، نقاشی، کاردستی، عکاسی، معماری، هنرهای نمایشی، موسیقی، رسانه‌های ترکیبی، هنرهای گرافیکی، نساجی، مجسمه‌سازی، سفالگری، ویدئو آرت و هنر رایانه‎ای. بنابراین تفکر امروزی درباره هنر و زیبایی‌شناسی به‌منزلۀ هستۀ اصلی برنامه درسی یا اصلاح نظام آموزشی است. حتی اگر آموزش هنر به نوآوری و مهارت‌های بهبودیافته‌ای که با روش‌های کمّی قابل‌اندازه‌گیری است نینجامد، می‌بایست جایگاه مهمی در مدارس و برنامه‌های درسی داشته باشد. فراموش نکنیم که برنامه درسی بدون تربیت زیبایی‌شناختی و ارزش‌گذاری مناسب برای هنرها از اهداف مبتنی بر پرورش انسان های شکوفا دور خواهد بود. 

comparative study of the status of art education in the general education system in iran and three islamic countries

one of the important issues that has been neglected in the country's public education system is art education in the general education system with a focus on elementary and junior high school. from the perspective of experts،this stage of education is the most important stage for education because it is where children's aesthetic and artistic tastes are formed. the main goal of this research is a comparative study of the status of art education in the general education system in iran and three islamic countries (saudi arabia،qatar،and iraq). to achieve this goal،the first step is to show the position of aesthetic education based on existing upstream documents،for which a descriptive-analytical research method has been used. although this type of education is one of the six areas of education in the document of fundamental transformation of education،the question is،to what extent has planning been done to achieve the goal of recognizing،cultivating،and guiding various artistic and aesthetic tastes and talents? what challenges does art education in the general education system face? and what policy recommendations should be considered in education to improve the quality of art education in the general education system? how do islamic countries act in this regard? the findings of this study indicate that today،in schools and educational centers in our country،art education is not taken seriously،and art does not have an appropriate and worthy place in the curriculum. art lessons in our educational system have been subjected to unkindness from three sides: education،school،and family. another is that the effectiveness of the education system in any society depends on the effectiveness of its teachers،because the goals،programs،educational content،and teaching-learning methods must all be implemented by capable،effective teachers in the real classroom. in general،the studies conducted show that in the countries selected in the present study،the art disciplines included in the art curriculum include: design،painting،crafts،photography،architecture،performing arts،music،mixed media،graphic arts،textiles،sculpture،pottery،video art،and computer art. therefore،contemporary thinking about art and aesthetics is the core of curriculum or educational system reform. even if art education does not lead to innovation and improved skills that can be measured by quantitative methods،it should have an important place in schools and curricula. let us not forget that a curriculum without aesthetic education and appropriate appreciation for the arts will fall far short of its goals of cultivating flourishing human beings.