فضاهای فصلی در معماری خانه‌های سنتی ایران با استناد به اشعار فارسی

در معماری سنتی ایرانی، سراها به گونه‌ای ساخته می‌شدند که در همهٔ فصل‌ها رفاه و آسایش ساکنان در آنها فراهم شود. به این منظور بخش‌های ویژه‌ای را برای استراحت و رهایی از گرمای تابستان و بخش‌هایی را برای پناه بردن از سرمای زمستان در عمارت‌ها بنا می‌کردند. در متون فارسی گذشته، وصف بسیاری از این بناها آمده است. ازجمله منابع بسیار پربار و ارزشمند در این زمینه اشعار فارسی است. در تاریخ هزارسالهٔ شعر فارسی اشعار بسیاری در وصف قصرها و عمارت‌ها سروده شده است. در این اشعار بخش‌های عمارت به طور دقیق وصف شده‌اند که از جملهٔ این توصیفات بخش‌های تابستانی و زمستانی بناها هستند. در این پژوهش به روش بنیادی و کتابخانه‌ای تمام اشعار مربوط به عمارت‌ها و اجزای آنها از دیوان‌ها و تذکره‌ها در همهٔ دوره‌های شعر فارسی و برخی از شواهد در منابع تاریخی استخراج و تحلیل و بررسی شدند. دستاورد این پژوهش نشان می‌دهد که در خانه‌های سنتی ایرانی اجزای فصلی به‌ویژه اجزای تابستانی جایگاه مهمی داشته است و معماران ایرانی در ساخت این اجزا با نوآوری و هنرمندی شاهکارهایی را درخور تحسین و توصیف شاعران آفریده‌اند. در این پژوهش اطلاعات وسیعی از نام این بخش‌ها، کاربرد، شیوهٔ معماری، تزیینات و تاریخ احداث برخی از این بناها به‌دست آمد که می‌تواند در پژوهش‌های معماری راهگشا و در طراحی‌های نوین الهام بخش باشند. 

seasonal parts in traditional iranian house architecturebased on persian poems

in traditional iranian architecture،houses were built in such a way as to provide the comfort and well-being of the residents in all seasons. for this purpose،special sections were built in mansions to rest and get rid of the summer heat and sections to shelter from the winter cold. many of these buildings are described in persian texts of the past. among the very rich and valuable sources in this field are persian poems. in the thousand-year history of persian poetry،many poems have been written describing palaces and mansions. in these poems،the parts of the mansion are described in detail،including the summer and winter parts of the buildings. in this research،all the poems related to mansions and their components were extracted and analyzed from divans and tazkirehs in all periods of persian poetry and some evidences in historical sources. the result of this research shows that seasonal components،especially summer components،had an important place in iranian traditional houses،and iranian architects have created masterpieces worthy of praise and description by poets in the construction of these components with innovation and artistry. in this research،a lot of information was obtained about the names of these parts،their use،architectural style،decorations،and the date of construction of some of these buildings،which can be a pioneer in architectural research and an inspiration in new designs