مطالعۀ تطبیقی نقوش انسانی در آثار فلزی ایلخانی و مملوکی (مطالعۀ موردی: آثار محفوظ در موزه متروپلیتن)

هنر فلزکاری که همواره به‌عنوان یکی از مهمترین شاخه‌های هنراسلامی مطرح بوده است، در دورۀ ایلخانی هم از نظر تکنیک و هم از منظر طراحی و تزیین به رشد و بالندگی چشمگیری میرسد. هم زمان با ایلخانیان، آثار فلزی بسیارنفیسی درحوزۀ حکومتی مملوکیان، در مصر و سوریه ساخته شده‌اند. مهاجرت هنرمندان فلزکار در زمان حمله مغولان به ایران از یک سو، و مبادلات فرهنگی و هنری بین ایران، مصر و سوریه از سوی دیگر، سبب انتقال بسیاری از طرح‌ها، سبک‌ها و روش‌های تزیین بر روی آثار فلزی این دوره گردید. لذا هدف این پژوهش پس از بیان ویژگی‌های فلزکاری دوره‌های مذکور، تطبیق و تحلیل میزان تاثیرپذیری طرح‌ها و مضامین در شاخصۀ اصلی تزئینات فلزی، یعنی مضامین مرتبط با نقوش انسانی است. در این راستا، پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که چه تفاوت‌ها و شباهت‌هایی در نقوش انسانی این دو دوره به لحاظ ویژگی‌های مضمونی وجود دارد؟ آثار فلزی محفوظ در موزۀ متروپلیتن جامعۀ آماری مطالعات مربوط به هر دو دوره را تشکیل میدهد. پس از بررسی‌های صورت گرفته مشخص گردید که بخشی از نقوش انسانی در آثار فلزی مملوکی به جهت مضامین و نحوۀ ترسیم، تحت تاثیر فلزکاری غرب ایران و نیز آثار نگارگری دورۀ ایلخانی (مکتب شیراز) بوده است. اما در این میان با بررسی‌های انجام شده مشخص گردید ترسیم نقوش انسانی در هر دو دوره علیرغم وجود اشتراکات بسیار، دارای نوآوری‌هایی مختص به خود نیز می‌باشند، به‌ویژه در نمونه‌های مملوکی که به‌تدریج آثار ویژگی‌های بومی و منطقه‌ای را در ترسیمات نقوش انسانی ترکیب نموده و سبکی مستقل پدید آورده‌اند. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی با رویکرد تطبیقی بوده و ابزار و شیوه‌های گردآوری اطلاعات، کتابخانه‌ای است. 

comparative study of human motifs in ilkhanid and mamluk metalwork (case study: artifacts preserved in the metropolitan museum)

metalworking،which has always been regarded as one of the most important branches of islamic art،experienced significant growth and flourishing in both technique and design during the ilkhanid period. concurrently،exquisite metalwork pieces were produced in the mamluk realm،particularly in egypt and syria. the migration of metalworking artists during the mongol invasions of iran،along with cultural and artistic exchanges between iran،egypt،and syria،facilitated the transfer of many designs،styles،and decoration methods onto metal artifacts of this period. therefore،the purpose of this research،after outlining the characteristics of metalworking in the mentioned periods،is to compare and analyze the extent of influence on themes and designs in the main aspect of metal decoration،namely themes related to human motifs. in this context،the main question of this study is what differences and similarities exist in human motifs between these two periods in terms of thematic characteristics? the metalwork pieces preserved in the metropolitan museum form the statistical population for studies related to both periods. after conducting the analysis،it was found that some human motifs in mamluk metalwork were influenced by the metalwork of western iran and also by the painting style of the ilkhanid period (shiraz school) in terms of themes and depiction methods. however،it was also identified that despite many similarities،the depiction of human motifs in both periods possesses unique innovations،particularly in mamluk examples،which gradually integrated local and regional characteristics into their human motifs،creating an independent style. the research method is descriptive-analytical with a comparative approach،and the tools and methods for data collection are library-based.