مطالعه تطبیقی تعلیم آداب دبیری و کتابت (بر پایه کتاب‌های دستورالکاتب و تحفه المحبین)

کتابت و انشا یکی از گونه‌های نثر است که در تاریخ ادب فارسی از رواج و اهمیت فراوانی برخوردار است. از این گونه ادبی در ادوار گذشته آثار متعددی به‌ وجود آمده ‌است که بخشی از آنها رسالاتی در زمینه تعلیم آداب دبیری و کتابت هستند. در پژوهش حاضر، به بررسی و مقایسه دو رساله تعلیمی دستورالکاتب از محمد نخجوانی، متعلق به قرن هشتم هجری، و تحفه‌المحبین از سراج شیرازی، متعلق قرن نهم هجری، پرداخته شده است. این دو اثر از لحاظ محتوای بخش، سیر موضوعی، تقسیم‌بندی مطالب، نام‌گذاری عنوان‌ها، نحوه ارائه تعلیم آداب دبیری، و کتابت بررسی و مقایسه شده‌اند.پژوهش حاضر به‌ منظور ارائه شباهت‌ها و تفاوت‌های ساختاری و محتوایی این دو رساله در زمینه آداب دبیری و کتابت و در نتیجه شناخت رویکرد تعلیمی و علقه ادبی مولفان انجام شده است و به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهد که این دو اثر، از لحاظ ارائه سبک و تعلیم آداب دبیری و کتابت، چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی دارند؟ در صورتی‌که، شیوه‌ تعلیمی مولفان در این دو رساله شباهت‌ها و تفاوت‌های بارز دارد، شاخص‌ترین آنان کدام است؟ روش پژوهش، توصیفی‌ تطبیقی، جمع‌آوری اطلاعاتْ کتابخانه‌ای و ابزار گردآوریْ فیش‌برداری است‌. نتایج و یافته‌های کلّی پژوهش بیانگر آن‌اند که این دو کتاب از لحاظ ارائه‌ سبک و تعلیم آداب دبیری و کتابت شباهت‌ها و تفاوت‌هایی در ساختار و محتوا دارند. به‌طوری‌که، نخجوانی در دستورالکاتب نامه‌نگاری و اصول آن را مورد توجه قرار داده، در صورتی‌که سراج شیرازی با نگاه تعلیمی به آداب دبیری پرداخته‌است.