عوامل موثر بر رفتار زیست‌محیطی جنگل‌نشینان شهرستان کوهدشت با استفاده از مدل ارزش، باور، هنجار

سابقه و هدف: جنگل‌ها منابع طبیعی ارزشمندی هستند که خدمات اکوسیستمی و مزایای اقتصادی-اجتماعی ارائه می‌دهند. تخریب جنگل‌ها، نیازمند مشارکت همگانی در حفاظت است و رفتارهای غیرمسئولانه مردم عامل اصلی جنگل‌زدایی و چالش‌های زیست‌محیطی به شمار می‌رود. این رفتارها، تحت تاثیر شرایط اجتماعی-فرهنگی قرار دارند. درک رفتارهای زیست‌محیطی جوامع روستایی و عوامل موثر بر آنان، برای حفاظت و احیای محیط‌زیست ضروری است. با توجه به وابستگی بیشتر روستاهای نزدیک به جنگل‌های شهرستان کوهدشت به منابع جنگلی و کمبود فرصت‌های شغلی، هدف اصلی این تحقیق بررسی رفتارهای محیط‌زیستی جنگل‌نشینان این منطقه با استفاده از مدل ارزش-باور-هنجار و شناسایی عوامل موثر بر آن‌ها است.مواد و روش ها: به منظور جمع‌آوری داده‌های این پژوهش، از پرسشنامه مبتنی بر مدل ارزش-باور-هنجار استفاده شد. تئوری ارزش-باور-هنجار (vbn) استرن (1999) از جمله تئوری‌های مطرح و پرکاربرد در این زمینه است. استرن مدل vbn را به عنوان ترکیبی از نظریه ارزش، نگرش جدید زیست‌محیطی و الگوی هنجار کنش شوارتز پیشنهاد کرد. این تئوری فرض می‌کند که رفتارهای زیست‌محیطی مستقیماً با هنجارهای شخصی مبتنی بر مدل vbn تعیین می‌شوند. پرسشنامه پس از طراحی و اعتبار سنجی (تایید روایی و پایایی) با همکاری متخصصان، از طریق مصاحبه‌های چهره به چهره با جنگل‌نشینان تکمیل گردید. در مجموع 366 پرسشنامه تکمیل شده در فرآیند تحلیل داده‌ها مورد استفاده قرار گرفت. برای تحلیل آمار توصیفی از نرم‌افزار spss نسخه 23 استفاده شد. همچنین، برای تحلیل آمار استنباطی و بررسی روابط بین متغیرهای مستقل و وابسته در قالب مدل‌سازی معادلات ساختاری، از نرم‌افزار smartpls بهره گرفته شد.یافته ها: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که مدل ارزش-باور-هنجار استرن دارای شاخص‌های برازش مناسبی است و توانایی خوبی در بررسی قصد روستاییان میزبان برای مشارکت در حفاظت از جنگل‌های منطقه دارد. تمامی فرضیه‌های مطرح‌شده در این پژوهش تایید شده و روابط علیتی بین متغیرهای مدل از لحاظ آماری معنادار شد. با این حال، این مدل تنها حدود 19 درصد از تغییرات رفتارهای حفاظتی جنگل‌نشینان را تبیین می‌کند. بدین معنا که عوامل دیگری نیز بر این رفتارها تاثیرگذار هستند که در این مطالعه بررسی نشده و می‌توانند در تحقیق‌های آینده مورد بررسی قرار گیرند.نتیجه گیری: مطالعه حاضر با استفاده از مدل ارزش-عقیده-هنجار تاثیر عوامل مختلف بر رفتارهای حفاظتی محیط زیست را بررسی کرده و نشان داده است که ارزش‌های زیست‌محیطی، نوع‌دوستی، احساس مسئولیت، هنجارهای شخصی، آگاهی از پیامدها و نگرش زیست‌محیطی، تاثیر مثبت و معناداری بر این رفتارها دارند. هرچند این مدل تنها بخشی از واریانس رفتار حفاظتی را تبیین می‌ کند، هنجارهای شخصی و احساس مسئولیت به‌عنوان پیش‌بینی‌کننده‌های کلیدی شناسایی شده‌اند. ارزش‌های خودخواهانه نیز تاثیر منفی بر رفتارهای حفاظتی دارند. بدین ترتیب، برای افزایش رفتارهای حفاظتی، علاوه بر تقویت عوامل مثبت، تغییر ارزش‌های فردگرایانه و افزایش آگاهی از اهمیت حفاظت محیط زیست برای منافع بلندمدت جامعه ضروری است.

predicting the conservation behavior of forest dwellers in kuhdasht county; using the value-belief-norm theory

background and objective: forests are valuable natural resources that provide ecosystem services and economic-social benefits. deforestation requires collective participation for conservation. irresponsible behavior from people is the main factor behind deforestation and environmental challenges, and communities’ interactions with the environment are influenced by socio-cultural conditions. understanding the environmental behaviors of rural communities and the factors affecting them is essential for the conservation and restoration of the environment. given the greater dependence of villages near the forests of kuhdasht county on forest resources due to limited job opportunities, economic challenges, and the lack of research focused on understanding the environmental behaviors of these rural communities, the main objective of this study is to investigate the environmental behaviors of forest dwellers in kuhdasht county using the value-belief-norm model and to identify the effective factors on them.materials and methods: to collect the data for this research, a questionnaire based on the value-belief-norm model was used.stern’s (1999) value-belief-norm (vbn) theory is one of the most widely used theories in this field. stern proposed the vbn model as a combination of value theory, the new environmental perspective, and schwartz’s action norm model. this theory assumes that environmental behaviors are directly determined by personal norms based on the vbn model.. after designing and validating this questionnaire (confirming its validity and reliability) with the collaboration of experts, it was completed through face-to-face interviews with members of the forest-dwelling community. in total, 366 completed questionnaires were used in the data analysis process. spss software version 23 was used for descriptive statistical analysis.findings: the results of the research indicate that the goodness-of-fit indices of the stern value-belief-norm (vbn)model are at a standard level compared to the desired values. accordingly, it can be asserted that this model has an appropriate fit for examining the intentions of host villagers to participate in forest conservation based on ecotourism. moreover, the examination and analysis of the collected data showed that all the hypotheses proposed in this research were confirmed within the framework of the value-belief-norm model. this indicates that the expected causal relationships among the model’s variables were indeed observed in reality and are statistically significant. however, it is important to note that the results obtained from this model only explain about 19 percent of the variations and variance in the conservation behaviors of forest dwellers. this means that other factors also play a role in shaping these behaviors, which were not examined in this model and could be considered in future research.