وجه حماسی در شعر دفاع مقدس با تکیه ‌بر سروده‌های محمدرضا عبدالملکیان و عبدالجبار کاکایی

ادبیات پایداری شاخه ای از ادبیات معاصر ایران  است که با رویدادهای مهم تاریخ معاصر از جمله انقلاب مشروطه، انقلاب اسلامی و هشت سال جنگ تحمیلی گره خورده است. اما بی گمان، هشت سال دفاع مقدس بیشترین و گسترده ترین آثار ادبی را در حوزۀ ادبیات پایداری، برای ادبیات فارسی به ارمغان آورده است. بدیهی است که در هر حمله ای که به خاک یک کشور می شود؛ مقاومت و دفاع نیز در برابر آن شکل می‌گیرد. در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، مردم کشورمان جلوه های حماسی گوناگون و عمیقی از این مقاومت و دفاع را پدید آوردند که شرح و توصیف آن در آثار گوناگون هنری و ادبی از جمله شعر آمده است. این اشعار که اغلب وجه و رویکردی حماسی دارند به نام شعر دفاع مقدس شناخته می شوند. در این مقاله نمادهای وجه حماسی و مفاهیم برخاسته از آن در اشعار دفاع مقدس عبدالجبار کاکایی و محمدرضا عبدالملکیان بررسی گردید. عبدالجبار کاکایی و محمدرضا عبدالملکیان در اشعار دفاع مقدس خود افزون بر تشریح و توصیف فضای جبهه ها و فداکاری مردم و رزمندگان، به تبیین آرمان دفاع مقدس و شهدا نیز پرداخته اند. همچنین در کنار بُعدِ ستایشی، به نکوهش و نقد کسانی پرداخته اند که راه شهدا و آرمان آنان را فراموش کرده و گرفتار امور دنیوی شده اند. این پرداخت در شعر دفاع مقدس دو شاعر نام برده، با رویکرد حماسی انجام شده است. یعنی ویژگی ها و ساختار نوع ادبی حماسه را ندارد اما از منظر درون مایه و سیاق سخن، از وجه حماسی برخوردار است.

the epic aspect in the poem of holy defense based on the poems of mohammad reza abdul malikian and abdul jabbar kakai.

objective: the eight years of sacred defense have resulted in creating the most extensive literary works in the field of resistance literature in persian literature. in the imposed war of iraq against iran، the people of our country created various and profound epic manifestations of resistance and defense، which have been described in various artistic and literary works، including poetry. these poems، which often have an epic aspect and approach، are known as the poetry of sacred defense. in this article، symbols of the epic aspect and concepts arising from it in the poetry of sacred defense by abdoljabbar kakaei and mohammad reza abdolmalekian are examined.methods: this research is based on eight poetry books by abdoljabbar kakaei and six poetry books by mohammadreza abdolmalekian. this research is conducted in a descriptive-analytical method and the data was collected through documentary method and by means of a sheet-writing tool.results: in these poems، the main theme is the defense of the homeland against enemy aggression and the explanation of the ideals of the martyrs.  the poems of these two poets do not fit into the literary genre of epic، but they have some characteristics and approaches of the epic. that is، they are close to epic in terms of content and theme.