بررسی وضعیت تجدید حیات طبیعی سرخدار Taxus baccata L.درجنگل های ارسباران (مطالعه موردی حوزه ایلگنه چای وحوزه هوراند)

سرخدار (taxus baccata l.) از معدود درختان سوزنی برگ بومی ایران و از جمله گونه‏های با ارزش، نادر و کمیاب جنگل‏های ارسباران و بجامانده از بقایای رویش‏های دوران سوم زمین‏شناسی محسوب می‏گردد که متاسفانه به علت تغییرات شرایط آب و هوایی و برداشت‏های بی رویه و چرا در معرض انقراض قرار گرفته است. به منظور بررسی وضعیت زادآوری طبیعی سرخدار در جنگل‏های ارسباران دو منطقه رویشی کلاله در حوزه ایلگنه چای و رویشگاه کوران در حوزه هوراند انتخاب شد. روش آماربرداری بصورت انتخابی (selective sampling) بوده که در مجموع 43 پلات 10 آری و 43 میکروپلات 1 آری بصورت تودرتو (nested) برداشت شدند. در قطعات نمونه اصلی، مشخصات جغرافیایی و اکولوژیکی، مشخصات جنگل شناسی توده‏های حاوی سرخدار و نیز صفات کمی وکیفی پایه‏های آن ثبت شد. در میکروپلات‏ها مشخصات کیفی زادآوری‏های سرخدار و سایرگونه‏ها از قبیل منشا تجدید حیات (دانه زاد و شاخه زاد)، سلامت وشادابی نهال‏ها درکلاسه‏های ارتفاعی متفاوت مشخص شدند. سپس با استفاده از آزمون آماری کای اسکوار (chi - square) و بر اساس گروه‏های تفکیکی شیب، جهت و ارتفاع از سطح دریا، مشخصه‏های کیفی زادآوری سرخدار با هم مقایسه شدند.همچنین ارتباط زادآوری طبیعی سرخدار و سایرگونه‏ها با عوامل رویشگاهی نیز مورد ارزیابی قرارگرفت. بررسی‏ها روی زادآوری نشان داد که در هر هکتار مناطق مورد مطالعه 500 نهال سرخدار و 4402 نهال سایرگونه‏ها وجود دارد و در ارتباط بافرم رویشی سرخدار، 6/71 % پایه‏ها شاخه‏زاد و 47/28 % دانه‏زاد هستند. همچنین 9/59 % نهال‏های سرخدار دانه زاد و 1/44 % با منشا شاخه زاد مشاهده گردید. در ضمن 60 % زادآوری سایرگونه‏ها با منشا دانه زاد مشاهده گردیدکه این امرنشان می‏دهد، که سرخدار و سایرگونه در جنگل‏های ارسباران روند روبه دانه زادی دارند و این مسیله ثبات، استمرار و توسعه آن‏ها را به واسطه تجدید حیات دانه زاد تضمین می‏کند. ارتباط زادآوری با عوامل رویشگاهی نیز نشان می‏دهد که بیشترین زادآوری‏های سرخدار در رویشگاه‏های مورد مطالعه در دامنه‏های شمالی و تاج پوشش نیمه بسته تا بسته (90 - 50) درصد و پوشش علفی کمتراز 10 % و در محدوده ضخامت هوموس ولاشبرگ (2 - 1) سانتی‏متری صورت می‏گیرد. آزمون آماری کای اسکوار جهت مقایسه مشخصه‏های کیفی زادآوری سرخدار اختلاف معنی‏داری را در وضعیت‏های مختلف نشان داده است. به طوری‏که با مقایسه هر یک از مشخصه‏های کیفی برداشت شده از زادآوری سرخدار در مناطق مورد مطالعه از نظر ارتفاع از سطح دریا و نیز جهات مختلف دامنه مشخص شد که، به احتمال 95 % بین مبدا زادآوری‏های سرخدار تفاوت معنی‏داری وجود دارد، ولی به احتمال 95 % بین میانگین‏های سلامت و شادابی نهال‏های سرخدار تفاوت معنی‏داری وجود ندارد. همچنین مشخص شد که به احتمال 95 % بین مشخصه‏های کیفی زادآوری سرخدار از نظر طبقات متفاوت شیب اختلاف معنی‏داری وجود ندارد.