محاسبه‌ تنوع زیستی بتا در ماهیان حوضه دریاچه ارومیه

تنوع زیستی هر منطقه کلید پایداری و سلامت محیط‌زیست طبیعی آن است، و اندازه‌گیری تنوع بتا یکی از مولفه‌های کلیدی تنوع زیستی محسوب می‌شود. اکوسیستم‌های آب شیرین به‌دلیل فعالیت‌های مخرب انسانی در برابر از دست دادن تنوع زیستی، آسیب‌پذیرتر هستند. بدین‌منظور در مطالعه‌ حاضر تنوع زیستی بتا در ماهیان حوضه دریاچه ارومیه محاسبه شد. در این حوضه تعداد 10 رودخانه با پتانسیل جریان دائمی وجود دارد که از پایین‌دست رودخانه‌ها اقدام به نمونه‌برداری، شناسایی گونه و ثبت مختصات شد. داده‌های حضور ماهی که شامل جنس، گونه، طول و عرض جغرافیایی بود وارد سیستم مدیریت پایگاه داده‌ mysql گردید. داده‌های تکراری از نظر طول و عرض جغرافیایی و گونه حذف شدند. برای محاسبه‌ تنوع بتا از ماتریس نامشابهت جاکارد استفاده شد. برای محاسبه‌ ماتریس جاکارد، محاسبه‌ ریشه‌ دوم و تنوع بتا از بسته‌ نرم‌افزاری adespatial در r استفاده گردید. در مجموع 30 گونه در 25 جنس متعلق به 7 خانواده نمونه‌برداری شد. طبق نتایج، بیشترین و کمترین نقاط حضور به‌ترتیب مربوط به گونه‌های barbus lacerta و sander lucioperca بود و نسبت مولفه‌ آشیانه‌ای در تنوع بتای کل بیشتر از مولفه‌ جایگزینی بود. آگاهی از الگوهای تنوع بتا و مکانیسم‌های حفظ تنوع زیستی برای توسعه‌ راهبردهای حفاظتی حائز اهمیت است و یافته‌های مطالعه‌ حاضر می‌تواند دستاوردهای مهمی برای بهینه‌سازی برنامه‌ریزی حفاظتی ماهیان این حوضه داشته باشد.

measuring the beta diversity of fishes in the urmia lake basin

the biodiversity of any region is the key to the stability and health of its natural environment. measuring beta diversity is one of the key components of biodiversity. freshwater ecosystems are more vulnerable to biodiversity loss due to destructive human activities. for this purpose, in the present study, beta biodiversity was measured in the fishes of the urmia lake basin. in this basin, there are 10 rivers with permanent flow potential. sampling, species identification, and coordinates were recorded from the lower reaches of the rivers. fish presence data, which included genus, species, longitude, and latitude, were entered into the mysql database management system. the adespatial package in r was used to calculate the jaccard matrix, square root calculation and beta diversity. a total of 30 species in 25 genera belonging to 7 families were sampled. according to the results, the most presence points belonged to barbus lacerta, and the least number of presence points belonged to sander lucioperca, and across spatial scales, species beta diversity was mainly explained by nestedness patterns. knowledge of beta diversity patterns and biodiversity conservation mechanisms is important for developing conservation strategies, and the present study’s findings can have important achievements for optimizing the conservation planning of this basin’s species.