واکاوی مفهوم حق به شهر در بازنمایی‌های فضایی طرح‌های توسعه شهری قزوین

واکاوی مفهوم حق به شهر به‌خصوص در تولید و بازتولید فضاهای شهری، علاوه بر اینکه ضرورتی برای جامعه جدید است، نیازی اساسی نیز به شمار می‌رود؛ چرا که بدون قائل شدن این حق برای شهروندان، فضاهایی تولید خواهند شد که بنده قدرت و جریان‌های سرمایه‌داری می‌باشد، اتفاقی که در طرح‌های توسعه شهری ایران بدون نگاه جدی به شهروندان و با تصمیمات یک‌طرفه و نخبه‌گرایانه در حال وقوع است. هدف اصلی واکاوی مفهوم حق به شهر و تبیین جایگاه شهروندان و حقوق اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی آن‌ها، در طرح‌های توسعه شهری قزوین می‌باشد. در این پژوهش، طرح‌های توسعه شش‌گانه شهر تاریخی قزوین که شامل چهار طرح جامع و دو طرح توسعه راهبردی است، به‌عنوان جامعه و نمونه انتخاب گردیده است. برای گردآوری داده‌ها، روش مطالعات اسنادی و به‌منظور تحلیل داده‌ها، روش تحلیل محتوا و نرم‌افزار maxqda2020 به‌عنوان ابزار تحلیل و مدیریت داده‌ها، به کار بسته شد. بازنمایی فضایی تاکنون، با رویکردی بیشتر انتزاعی و کالبدی بوده که خود منجر به دامن زدن به قطب‌بندی شهری و دخل و تصرف بدون مطالعه در منابع پایدار شهری بوده است و نتوانسته حق به شهر را در ابعادی چون احقاق حقوق مالکانه، مشارکت شهروندی، حفظ و ارتقاء کیفیت محیط‌زیست، ارتقاء جایگاه اقتصادی و اجتماعی شهروندان، فراهم نماید. مهم‌ترین ابعادی که در فرایند تهیه و اجرای بازنمایی فضایی طرح‌های توسعه در ارتباط با حق به شهر نیازمند توجه است، همه‌شمولی و احترام به تفاوت‌های شهری و منطقه‌ای، توجه به هویت تاریخی، جلوگیری از قطب‌بندی شهری و توجه به منابع پایدار در شهرها می‌باشد.

analyzing the concept of the right to the city in spatial representations of urban development plans qazvin city

in this research, the main goal is analyzing the concept of the right to the city in urban development plans. qazvin, the case study of this research, is one of historical and medieval cities in iran with 6 urban development plans including 4 master plans and 2 comprehensive ones. the data collection is done by document studies method. the method of content analysis using maxqda2020 is used in analysis part. the research findings show that, the spatial representation seeks to identify urban problems and take steps to solve them accordingly. in this respect, the most frequent topic in the development plans for qazvin has been to intervene with the spatial organization of the city while respecting, although apparently, its identity. unfortunately, however, this has been left largely unachieved because of ignoring the citizens and their right to the city. respecting the citizens and their needs and regarding the people’s lived experience paves the road toward formulating successful plans and hence a more sustainable city. finally, a couple of recommendations are presented for improved implementation of urban development plans.