تحلیل نارسائی‌های نظام برنامه‌ریزی آمایش سرزمین در ایران

در حال حاضر عدم تعادل‌های ناحیه‌ای، آلودگی هوای کلان‌شهرها و تخریب بیش‌ازاندازه محیط‌زیست، تغییرات کاربری زمین، آسیب‌پذیری امنیت مناطق حاشیه‌ای و نابرابری‌های اقتصادی و اجتماعی، جدایی شهرها و روستاها، تمرکز سرمایه به‌صورت نامتوازن در مناطق و شهرهای بزرگ و غیره بیشتر از هر موقع وجود دارد که حاکی از مشکلاتی است که در عملکرد سیستم برنامه‌ریزی ایجادشده است و نظام برنامه‌ریزی آمایش سرزمین را به چالش کشیده است. هدف مقاله تحلیل نارسائی‌های نظام برنامه‌ریزی آمایش سرزمین در ایران است. تحقیق حاضر بر اساس هدف پژوهش توسعه‌ای و کاربردی است. پژوهش با رویکرد کیفی و استراتژی نظریه داده بنیاد  و با بهره‌گیری از نرم‌افزار مکس‌کیودا موردبررسی قرارگرفته است. برای گردآوری داده‌ها و اطلاعات از منابع دست اول مصاحبه (مصاحبه نیمه ساختار با افراد کارشناس و باتجربه) و منابع دست‌دوم مطالعات کتابخانه‌ای (مقالات مرتبط، گزارش‌های سازمان‌های مرتبط) استفاده شد. حجم نمونه برای انجام مصاحبه 40 کارشناس و روش نمونه‌گیری نظری بود. جامعه آماری کارشناسان و متخصصان صاحب‌نظر در حیطه آمایش سرزمین هستند. موردمطالعه نظام برنامه‌ریزی آمایش سرزمین در ایران است. یافته‌های تحقیق حاکی از دسته‌بندی 117 کد جنینی در قالب 11 مفهوم و 3 مقوله نارسائی‌های ساختاری-کارکردی، نارسائی‌های بنیان ساز - معرفت‌شناسی و نارسائی‌های عملیاتی است. در بین مقوله‌ها، مقوله نارسائی‌های ساختاری- کارکردی دارای بیشترین نارسائی و سپس نارسائی‌های مقوله بنیان ساز قرار دارد. نتایج نشان‌دهنده این است که اصلاحات و تغییر در نظام آمایش سرزمین در گروه اصلاح نارسائی‌های کدها و مفاهیم مقوله ساختاری- کارکردی و سپس کدها و مفاهیم مقوله بنیان ساز است.

analysis of the shortcomings of the spatial planning system in iran

this research discusses the challenges facing the iranian spatial planning system, including uneven development, air pollution in cities, environmental degradation, changes in land use patterns, security issues in border regions, and socio-economic disparities. the aim of the article is to analyse the shortcomings of the spatial planning system in iran. the current research is based on the purpose of developmental and applied research. the research has been investigated using a qualitative approach, and the grounded theory strategy has been based on maxqda software. to collect data and information, first-hand sources are interviews (semi-structured interviews with experts and experienced people), and second-hand sources are library studies (related articles and reports of related organizations). statistics experts and specialists are experts in the field of spatial planning. the subject of study is the spatial planning system in iran. the findings of the research indicate the classification of 117 primary codes in the form of 11 concepts and 3 categories of structural-functional inadequacies, foundational-epistemological inadequacies, and operational inadequacies. among the categories, the category of structural-functional deficiencies has the most deficiencies, followed by the deficiencies of the foundation category. the results show that reforms and changes in the spatial planning system are in the group of correcting the inadequacies of codes and concepts of the structural-functional category and then the codes and concepts of the foundational category.