تامّلی در تفسیر عرفانی آیۀ «وَمَا یُوْمِنُ اَکْثَرُهُمْ بِاللَّهِ اِلَّا وَهُمْ مُشْرِکُونَ» در آثار عین‌القضات همدانی

در بسیاری از آیات قرآن مانند بقره/221، احزاب/73، فتح/6، حج/ 31، یوسف/106 و...، واژۀ «مشرک» آمده است. تقریباً همۀ مفسران این واژه را به معنای شریک‌بودن با حق‌تعالی و کسی که به خداوند شرک می ورزد، تعبیر کرده و از آن معنایی منفی ارائه داده اند. در تفاسیر عرفانی قرآن کریم مانند تفسیر القرآن العظیم تستری، لطایف الاشارات قشیری و کشف الاسرار میبدی نیز این واژه با معنایی منفی ارائه شده است. اگرچه تفسیر حقائق القرآن، اثرِ ناتمامِ عین القضات همدانی به دست ما نرسیده است، اما آثار دیگر او یعنی تمهیدات و نامه ها سرشار از تاویلات عرفانی آیات و احادیث هستند. او در این دو اثر به آیۀ 106 سوره یوسف یعنی «وَمَا یُوْمِنُ اَکْثَرُهُمْ بِاللَّهِ اِلَّا وَهُمْ مُشْرِکُونَ» اشاره کرده و تاویلی عارفانه از واژۀ «مشرک» با بار معنایی کاملاً مثبت ارائه کرده است. این جستار برآن است تا با بررسی تاویل عارفانۀ این آیه در آثار عین‌القضات همدانی، دیدگاه بدیع او را دربارۀ «شرک» و پیوند آن را با «کفر» و «فقر» تحلیل و بررسی کند.

a reflection on the mystical interpretation of the verse ‘and most of them do not believe in allah without ascribing partners to him’ in the writings of ain al-qudat hamadani

in many verses of the quran, such as al-baqarah: 221, al-ahzab: 73, al-fath: 6, al-hajj: 31, and yusuf: 106, the term mushrik appears. almost all interpreters have interpreted it as being associated with sharing the divine truth and someone who commits shirk, presenting a negative connotation. in mystical interpretations of the holy quran, such as tafsir al-quran al-azim by tostari, lateyef al-isharat by qushayri, and kashf-al-asrar by meybodi, this term is also presented with a negative meaning. although the interpretation haqaiq al-quran, an unfinished work by ain al-qudat hamadani, has not reached us, his other works, namely tamhidat and letters, are filled with mystical interpretations of verses and hadiths. in these latter two works, he refers to verse 106 of surah yusuf, and most of them do not believe in allah except while they associate others with him, and provides a mystical interpretation of the term mushrik with a completely positive connotation. in this study, the authors aim to analyze ain al-qudat hamadani’s mystical interpretation of this verse and his novel perspective on shirk and its connection to infidelity and poverty.