بررسی تجددِ امثال و مراتب سه‌گانۀ آن در اندیشۀ مولانا و عُرفای پیش از او

تجدد امثال یکی از بنیادین‌ترین اندیشه‌ها در فلسفه، کلام و عرفان اسلامی است. براساس این قاعده، جهان به حکمِ صفات محیی و ممیت و تجلی‌های مستمر خداوند، دائماً در دگرگونی و تجدد است. از این منظر، تمامی موجودات و ممکنات، هم در جوهر و هم در عَرَض، دم‌به‌دم در حالِ تازه‌شدن هستند و هیچ امری کهنه نیست. این پژوهش با بررسی دیوان شمس و مثنوی به روش استناد کتابخانه‌ای، به نقد و بررسی تجدد امثال پرداخته است. از منظر مولانا در درون انسان مراتب سه‌گانۀ افکار، احوال و خیال‌های نو به‌صورت مستمر در حال تازه‌شدن هستند و بیانگر آنند که غم پایدار نیست. مولانا این قاعدۀ عرفانی را با تاثیرپذیری از قرآن، احادیث و اندیشۀ عارفان پیش از خود و با آمیختن آن با اندیشه و شهود خویش، به‌وسیله تمثیل و تشبیه در بیانی شاعرانه و عارفانه بیان کرده است. این مرتبه‌های سه‌گانه برای انسان امری نو ایجاد می‌کنند که می‌تواند به رشد و تعالی او منجر شود.

an investigation into the doctrine of the perpetual renewal of exemplars and its threefold levels in the thought of rumi and his predecessors in mysticism

the doctrine of tajaddud al-amthāl (the perpetual renewal of exemplars) is one of the fundamental concepts in islamic philosophy, theology, and mysticism. according to this principle, the world is in constant transformation and renewal due to the divine attributes of life-giving and life-taking and the continuous theophanies of god. from this perspective, all beings—both in their substance and accidents—are perpetually being renewed, and nothing remains old. by analyzing rumi’s divān-e shams and masnavi through library-based research, we explore this doctrine and find that, from rumi’s viewpoint, the threefold levels of thought, state, and imagination within the human being are constantly renewed. these demonstrate that sorrow is not permanent. drawing upon the qur’an, hadith, and the ideas of earlier mystics, rumi poetically and allegorically articulates that these three levels continuously generate newness in the human being, leading to spiritual growth and transcendence.