نقدی بر فرضیه رویاپنداری وحی با مبانی اندیشه های مولوی

یکی از مباحث نوظهور در حوزه زبان قرآن و چگونگی نزول وحی، فرضیه رویاانگاری وحی است که در حدود یک دهه اخیر مطرح شده و مورد توجه و انتقاد صاحب‌نظران واقع شده است. یکی از مباحث پایه‌ای صاحب آن فرضیه که از آن برای تایید فرض خود استفاده و بدان استناد کرده این است که این فرضیه تحت‌تاثیر تعالیم و زندگی عارفان و شاعران، به‌ویژه جلال‌الدین محمد بلخی مشهور به مولوی، بوده است. رویاانگار با ذکر شواهدی از اشعار مولوی می‌کوشد که فرض خود را تایید کند و اثرپذیری خود را از تعالیم او نشان دهد. نگارنده، باتوجه‌به این موضوع، به شیوه تحلیل متن و با رویکردی انتقادی کوشیده است با اشاره به برخی از مبانی اندیشه‌های مولوی، نقدی مختصر، اما نظری و  مبنایی بر فرضیه رویاانگاری وحی ارائه دهد. هدف از این نقد، نشان‌دادن ضعف‌های این فرضیه و برداشت‌های مغایر یا نادرست صاحب آن از اندیشه‌های محوری مولوی است. همچنین، نگارنده در پی اثبات این نکته است که این فرضیه و برداشت با اندیشه‌های بنیادی مولوی در حوزه‌های مختلفی همچون خداشناسی، جهان‌شناسی، انسان‌شناسی و پیامبر‌شناسی، و قرآن‌شناسی و وحی‌شناسی، نه‌تنها سازگاری و هماهنگی ندارد، بلکه در موارد متعددی با آن‌ها در تناقض است.

criticizing the dream theory of revelation based on rumi’s thoughts

one of the newest issues related to the language of the quran and revelation is the hypothesis of dreaming as revelation or dream theory of revelation, which has been raised in the last decade and has been the subject of attention and criticism by experts. one of the main issues of this hypothesis is that it was influenced by the teachings and life of mystics and poets, especially jalal al-din mohammad balkhi, known as rumi. the proposer of this hypothesis (soroush) tries to confirm his hypothesis by citing evidence from rumi’s poems and showing the effectiveness of his teachings. considering this issue, this study aims to provide a brief but theoretical critique of this hypothesis by analyzing the text of the quran with a critical approach, and to show the theoretical and fundamental weaknesses of this hypothesis and its contradictions or mistakes in relation to rumi’s basic ideas in masnavi. the results, with the help of rumi’s thoughts in the fields of theology, cosmology, anthropology and prophetology, quranology and revelationology, show that the dream theory of revelation is in some cases different and contradictory to rumi’s ideas and thoughts.