بررسی مبانی و نحوه پرداخت خسارت در سبب مجمل از منظر فقه امامیه و حقوق ایران

پژوهش حاضر با روش تحلیلی- توصیفی در این موضوع نگارش یافته که اگر اشخاص به طور مستقل اما همزمان اعمال مشابه انجام دادند و شخص ثالث در نتیجه اقدام یکی از آن ها متضرر شده و شناسایی عامل ممکن نبود، با توجه به ضرورت جبران خسارت، یافتن راهکار عادلانه و قانونی الزامی چیست؟ در این مسئله نظریات فقهی و حقوقی مختلفی مطرح شده مانند اینکه عده ای قائل به عدم مسئولیت اسباب مجمل و عدم جبران خسارت زیان بوده اما در مقابل، گروهی قائل به جبران خسارت زیان دیده و لزوم جبران خسارت وی از طریق بیت المال، بیمه یا صندوق های جبران خسارت هستند. برخی تعیین مسئول را از طریق قرعه دانسته و دیدگاه دیگر مسئولیت تمامی اسباب مجمل در برابر زیاندیده را به طور مساوی می دانند. برآیند مقاله اینکه هرچند نظریه جبران خسارت از بیت المال در مسئولیت مدنی دارای اشکالاتی بوده اما در فرض خسارات ناشی از اشخاص عادی صحیح است و مقتضای عدل و انصاف مسئول شناختن تمامی اسباب مجمل به صورت مساوی است، چنانکه وفق ماده 479ق.م.ا، مسئولیت کیفری اسباب مجمل حکم به تساوی پرداخت دیه از سوی اسباب مجمل گردید. اما در خصوص پرداخت دیه اگر ناشی از اقرار باشد، مسئولیت پرداخت هرکی از متهمان در خصوص اولیاء دم و مجنی علیه تضامنی است. و در غیر مورد اقرار قانون در این خصوص صراحتی ندارد. به نظر می رسد در خصوص غیر مورد خسارات ناشی از دیه که با اقرار باشد نیز و همچنین در خصوص خسارات مالی اسباب مجمل نیز بتوان قائل بر مسئولیت تضمانی در محصورین غیر معین بود. در جایی که محصور نباشد و جمعی معین نباشند نیز تبعا چون از بیت المال پرداخت می شود مسئولیت تضمانی در مقابل ذیحق فاقد موضوعیت می باشد. پس نوع جبران خسارت اسباب مجمل چه در دیه و چه غیر دیه، در مقابل زیان دیده مسئولیت تضامنی است

investigating the basics and the way of paying damages in general cause from the perspective of imamiyyah jurisprudence and iranian law

the present research was written with analytical-descriptive method in this matter that if persons independently but simultaneously performed similar actions and a third party was harmed as a result of the action of one of them and it was not possible to identify the perpetrator، considering the necessity of compensation، finding a solution what is fair and legally required? in this issue، various jurisprudential and legal theories have been proposed، such as some believe that there is no liability for general causes and no compensation for damages، but on the other hand، a group believes in compensating the victim and the necessity of compensating his/her losses through insurance، or compensation funds. . some consider the responsibility to be determined through lottery، and the other view considers the responsibility of all the general means to the injured party equally. the conclusion of the article is that although the theory of compensation from the treasury has some problems in civil liability، it is correct in the assumption of damages caused by ordinary persons، and the requirements of justice and fairness are responsible for recognizing all causes equally، as according to article 479 of the civil code. the criminal responsibility of sahab majemal was decided to equal the payment of ransom by sahab majemal.