ماهیت‌شناسی فقهی هبه، هدیه و جایزه؛ تفاوت‌ها و اشتراکات

«هبه» در معنای عام خودش از جمله موضوعاتی است که از دیرباز، مورد ابتلای عموم مردم بوده است. با ظهور اسلام «هبه» به عنوان عقدی مستقل شناخته شد و شارع مقدس، احکام و شرایطی را برای آن قرار داده است. پژوهش حاضر در صدد تحدید موضوعات فقهی هبه، هدیه و جایزه و رابطه این عناوین با یکدیگر است. این تحقیق به منظور دستیابی به این فرضیه صورت گرفته که اگرچه این عناوین ماهیت مشترک داشته و بعضاً به جای یکدیگر به کار برده می شوند، لکن شناخت این عقود در مقام اثبات، نیاز به قیودی دارد که با بررسی این قیود مشخص می شود که هدیه و جایزه معنایی اخص از هبه دارند. هدف از این پژوهش، مرزبندی دقیق این عناوین فقهی و رابطه آنها با یکدیگر است تا احکام و شرایط هرکدام به درستی بر این موضوعات منطبق شود. این مقاله با روش کتابخانه ای به جمع آوری اطلاعات پرداخته و روش تجزیه و تحلیل داده ها توصیفی تحلیلی است که با جمع آوری نظرات لغوی ها و فقها، ماهیت و قیود این عقود بررسی شده و در نهایت نتایج پژوهش تحلیل و ارائه شده است.

a jurisprudential analysis of the nature of hibah, hadiyah, and ja'izah: differences and commonalities

the concept of hibah (gift) in its general sense has long been a matter of public concern. with the advent of islam, hibah was recognized as an independent contract, and islamic law established specific rules and conditions for it. this study aims to define the jurisprudential concepts of hibah, hadiyah (gift), and ja'izah (reward) and to examine the relationship between these terms. the research is conducted based on the hypothesis that, although these concepts share a common essence and are sometimes used interchangeably, proving each requires specific conditions. by analyzing these conditions, it becomes evident that hadiyah and ja'izah have a more specific meaning than hibah. the objective of this study is to precisely delineate these jurisprudential terms and their interrelations so that the legal rulings and conditions of each can be correctly applied. this research employs a library based method for data collection and a descriptive analytical approach for data analysis. by gathering linguistic and jurisprudential opinions, the nature and conditions of these contracts have been examined, and finally, the research findings have been analyzed and presented.