تحول جوهر نفسانی و ثبات شخصیت انسان بر اساس مبانی فلسفی و عرفانی صدرالمتالهین

این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و گردآوری اطلاعات به شیوة کتابخانه‌ای به بررسی حرکت جوهری نفس و ارتباط آن با ثبات شخصیت انسان پرداخته است. محور اصلی این پژوهش، چالش اثبات وحدت و بقای موضوع در جریان حرکت جوهری است. این مسئله در فلسفه‌های پیش از ملاصدرا به‌شکلی جدی مطرح بوده و بسیاری از فیلسوفان به دلیل ناتوانی در اثبات بقای موضوع در حین حرکت جوهری، تحول تدریجی در جوهر را انکار کرده‌اند. با استناد به فلسفة صدرایی، مقاله نشان می‌دهد که حرکت جوهری نفس که تحولی تدریجی در وجود انسان است با ثبات شخصیت او منافاتی ندارد. صدرالمتالهین با طرح «اصالت وجود» و «اعتباری بودن ماهیت»، استدلال کرده است که حرکت در متن وجود رخ می‌دهد، بی‌‌آنکه وحدت هویت و ثبات شخصیت انسان از بین برود. یکی از دستاوردهای مهم این پژوهش، تبیین نقش مراتب طولی وجود در حفظ هویت واحد انسانی در عین تحولات تدریجی است. همچنین در این نوشتار نشان داده شده که در همان حال که مراتب پایین وجود انسان دستخوش تغییرند، مراتب عالی وجود او ثابت‌اند.

the transformation of the psychic substance and the stability of human personality as per the philosophical and mystical foundations of ṣadr al-mutā’allihīn

having adopted a descriptive-analytical method and relied on library-based research, this paper examine the substantial motion (ḥarakat jawharīyah) of the soul and its relation to the stability of human personality. the central focus of this study is the challenge of affirming the unity and continuity of the subject throughout the process of substantial motion. this issue had been seriously addressed in pre-sadrian philosophies, where many philosophers, due to their failure to prove the persistence of the subject during substantial motion, denied the possibility of gradual transformation within the substance. drawing on sadrian philosophy, the article demonstrates that the substantial motion of the soul -understood as a gradual transformation in human existence- is not incompatible with the stability of human personality. by advancing the doctrines of the ’primacy of existence’ (aṣālat al-wujūd) and the ’conceptual nature of quiddity’ (i‘tibāriyyat al-māhiyyah), ṣadr al-mutā’allihīn argues that motion occurs within the fabric of existence itself, without undermining the unity of identity or the stability of human personality. one of the key contributions of this study is the elucidation of the role of the vertical hierarchy of existence (marātib ṭūlī-yi wujūd) in preserving the unified human identity amid gradual transformation. the article also demonstrates that while the lower grades of human existence undergo change, the higher grades remain stable and intact.