بررسی و ارزیابی ادلة امتناع و امکان فهم فلسفی قرآن با تاکید برآراء صدرالمتالهین

بسیاری از فلاسفة بزرگ اسلامی به فهم فلسفی قرآن توجه خاص داشته‌ و تعالیمی را که از این راه به‌دست آورده‌اند در قالب تفسیر فلسفی قرآن‌ کریم نگاشته‌اند. در میان آنها، گسترده‌ترین تفسیر فلسفی متعلق به ملاصدراست. ایشان فهم فلسفی خود از آیات قرآن را در کتاب «تفسیر قرآن ‌کریم» بیان کرده‌ است. یکی از مباحث مهمی که دربارة فهم فلسفی مطرح می‌شود، بحث امکان آن است که دیدگاه‌های متفاوتی دربارة آن وجود دارد. عده‌ای قائل به امتناع آن هستند و برای این ادعای خود دلایلی ارائه کرده‌اند. عده‌ای دیگر هم به امکان و جواز آن باور دارند و با دلایل متعدد، به اثبات آن پرداخته‌اند. این پژوهش کوشیده است تا به پرسش‌های ذیل پاسخ دهد: آیا فهم فلسفی قرآن امری ممکن و مجاز است یا خیر؟ دیدگاه صدرالمتالهین در این زمینه چیست؟ پس از بیان دلایل موافقان و مخالفان فهم فلسفی قرآن و بررسی و ارزیابی آنها، با روش توصیفی و تحلیلی، تصویر روشنی از دیدگاه صدرا دربارة امکان فهم فلسفی قرآن ارائه شده و زمینه‌ای برای اثبات هماهنگی فلسفه و قرآن، و در مراتب بالاتر، عدم تمایز عقل و دین فراهم آمده است.

a critical assessment of the arguments for the possibility of philosophical understanding of the qur'an highlighting ṣadr al-mutā’allihīn's perspective

many prominent islamic philosophers have paid special attention to the philosophical understanding of the qur’an and have articulated the insights gained through this approach in the form of philosophical exegesis of the noble qur’an. among these philosophers, the most extensive philosophical exegesis belongs to mulla sadra. he presented his philosophical understanding of the qur’anic verses in his work tafsir al-qur’an al-karim. one of the key issues concerning philosophical interpretation is the question of its possibility, regarding which various perspectives have been proposed. some scholars argue for its impossibility and have presented various reasons to support their claim. others, however, believe in its possibility and permissibility, and have provided multiple arguments to justify their stance. this study seeks to address the following question: &is a philosophical understanding of the qur’an possible and permissible or not?& &what is ṣadr al-mutā’allihīn’s view on this matter?& having presented and evaluated the arguments of both proponents and opponents of the philosophical interpretation of the qur’an, and through a descriptive-analytical method, the research offers a clear account of mulla sadra’s perspective on the possibility of such an understanding. it also paves the way for demonstrating the harmony between philosophy and the qur’an and, at a higher level, the fundamental unity of reason and faith.