تحلیل استعارۀ ساختاری «روح» در مرصاد العباد نجم‌الدین رازی

استعاره‌های مفهومی (conceptual metaphor)، یکی از مهم‌ترین ابزارهای شناختی برای تبیین مفاهیم انتزاعی در متون عرفانی فارسی هستند. در کتاب مرصاد العباد نجم‌الدین رازی، مفهوم روح و سیر تربیتی آن، به‌واسطۀ مجموعه‌ای از استعاره‌های ساختاری برجسته تشریح شده است؛ بااین‌حال، این حوزه تاکنون کمتر به‌طور نظام‌مند تحلیل شده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی‌تحلیلی، به واکاوی ساختار و نگاشت‌های مفهومی برخی از مهم‌ترین استعاره‌های مرتبط با روح (ازجمله استعاره‌های طفل، بذر و زندانی) در مرصاد العباد می‌پردازد. این استعاره‌ها نه‌تنها سازوکار تربیت و کمال روح را تبیین می‌کنند، بلکه امکان تفسیر جدیدی از ساخت مفهومی اندیشۀ عرفانی فارسی فراهم می‌کنند. برای استخراج داده‌ها، کل اثر به‌شیوۀ مطالعۀ متن‌پایه بررسی و استعاره‌ها با معیار تکرار، برجستگی و نقش در فرایند تربیت روح گزینش شد. با توجه به دستاورد پژوهش، هدف از تربیت و پرورش روح آن است تا به مرتبۀ کمال، تحلیه و به معرفت الهی برسد. به بیانی دیگر، سیر تربیت روح باید به‌گونه‌ای باشد که دوباره به مقام قرب الهی و موطن اصلی خود برگردد و به مرتبۀ فنای در حق برسد.

analyzing the structural metaphor of spirit in mrsadolebad najmoddirazi

conceptual metaphors are one of the most important cognitive tools for explaining abstract concepts in persian mystical texts. in najm al-din razi’s book mersad al-ibad, the concept of the soul and its educational process are explained through a series of prominent structural metaphors; however, this area has so far been less systematically analyzed.this study, using a descriptive-analytical approach, explores the structure and conceptual mappings of some of the most important metaphors related to the soul (including the metaphors of the child, the seed, and the prisoner) in the mersad al-ibad. these metaphors not only explain the mechanism of the training and perfection of the soul, but also provide the possibility of a new interpretation of the conceptual structure of persian mystical thought. to extract data, the entire work was examined using a text-based study method and metaphors were selected based on the criteria of repetition, prominence, and role in the process of educating the soul. according to the research findings, the goal of educating and nurturing the soul is to reach the level of perfection, analysis, and divine knowledge; in other words, the process of educating the soul should be such that it returns to the position of divine proximity and its original homeland and reaches the level of true annihilation.