تحلیل تطبیقی ضرورت وجود انسان کامل، بر اساس روایات کتاب‌الحجة الکافی و آرای ابن عربی

مناسبات تشیع و تصوف، از سده‌ی ششم و هفتم هجری قمری، به صورت جدّی به عنوان یک مساله‌ی پژوهشی مطرح شد و در جهت نفی و اثبات نیز طرف‌دارانی داشته و دارد. یکی از مباحثی که شیعه را در بُعد کلامی به تصوف نزدیک می‌کند، آموزه‌ی امامت است. این آموزه‌ی کلامی در شیعه، رابطه‌ی بسیار نزدیکی با مباحث انسان کامل در عرفان و تصوف دارد. یکی از مباحث چالشیِ امامت و انسان کامل، ضرورت وجود او در نظام هستی است؛از آن‌جا که بیش‌تر آموزه‌های امامت در شاخه‌ی نقلیِ علم کلام بحث می‌شوند، جوامع روایی، مهم‌ترین منبع آن به شمار می‌آیند؛ بنابراین بخشی از کتاب الکافی با عنوان «کتاب‌الحجة» که اختصاص به روایاتی با موضوع حجّت‌های الهی دارد، محور اول این پژوهش قرار گرفت و در سوی دیگر، با توجه به این‌که اولین تبیین منسجم از انسان کامل، توسط ابن عربی انجام گرفت، آرای او به عنوان محور دوم بحث این نوشتار، مورد توجه قرار گرفت. بحث از احادیث کتاب‌الحجة در دو بخش ضرورت تکوینی و معنوی سامان یافت و سپس با آموزه‌های انسان کامل ابن عربی در همین دو بخش، سنجیده شد. با توجه به استدلال‌هایی که در این نوشتار آمده است، میزان هم‌بستگی و تفاوت این دو آموزه روشن می‌شود تا از این رهیافت، بررسیِ تازه‌ای در گستره‌ی مناسبات تشیع و تصوف صورت گیرد. هرچند زاویه‌ی مباحث انسان کامل و امامت متفاوت باشد و از نظر مفهومی، امام و انسان کامل با تفاوت در تعابیر و مفاهیم مواجه باشند، به نظر می‌رسد از یک مصداق خارجی سخن می‌گویند.

examining the nature of free will based on the mystical theory of ayaan sabite

the issue of free will is one of the most complex issues of human sciences, which has focused the minds of many elites in this field throughout history. among these people, there are islamic mystics who tried to answer this issue based on their own discoveries. one of the main foundations of islamic mysticism, which the mystics have used in taking a position on the issue of free will and have brought a deep picture of its truth, is the theory of ayan thabiteh. on the other hand, some others have also considered the belief in the fixed nobles to be associated with the twin determinism for god and man; therefore, it is appropriate to conduct an independentresearch on the nature of free will based on the theory of fixed nobles. this reflection first requires explaining the position of fixed nobles in islamic mysticism and secondly explaining the truth of free will based on it. this article is responsible for research in this regard with the analytical-documentary method. through this research, it is clear that the precise interpretation of the position of fixed nobles not only does not contradict with authority, but the mystical reading of authority gains meaning in such a way that each object, according to its coordinates, demands its own appearance and as a result the talented language that it has, shows its will to manifest itself abroad.