اعیان ثابته خاستگاه حل مسئله جبر و اختیار

مسالۀ اختیار یکی از پیچیده ترین مسائل علوم انسانی می‌باشد که اذهان بسیاری از نخبگان این حوزه را در طول تاریخ، معطوف خود ساخته است. از جملۀ این افراد، عارفان اسلامی می‌باشند که براساس مبانی کشفی خود، در صدد پاسخ به این مساله برآمده اند. از اصلی‌ترین مبانی عرفان اسلامی که در حلّ مسالۀ اختیار استفاده نموده و تصویر عمیقی از حقیقت آن را به ارمغان آورده اند، نظریۀ اعیان ثابتۀ می‌باشد. با این حال برخی، اعتقاد به اعیان ثابته را ملازم جبرِ توامان، برای خدا و انسان پنداشته اند؛ بنابراین شایسته است که پژوهشی مستقل در چیستی اختیار براساس نظریۀ اعیان ثابته صورت پذیرد. این تامل اولاً مستلزم تبیین جایگاه اعیان ثابته در عرفان اسلامی و ثانیاً تبیین حقیقت اختیار مبتنی بر آن می‌باشد. این مقاله با روش تحلیلی - اسنادی، عهده دار پژوهش در این رابطه است. از رهگذر این پژوهش، مشخص می‌شود که تفسیر دقیق جایگاه اعیان ثابته نه تنها منافاتی با اختیار ندارد، بلکه هر عین، به حسب مختصات خود، طلب ظهور خاصّ خود را کرده و در نتیجه به لسان استعدادی که دارد، ارادۀ بروز در خارج را هویدا می‌کند.

examining the nature of free will based on the mystical theory of ayaan sabite

the issue of free will is one of the most complex issues of human sciences, which has focused the minds of many elites in this field throughout history. among these people, there are islamic mystics who tried to answer this issue based on their own discoveries. one of the main foundations of islamic mysticism, which the mystics have used in taking a position on the issue of free will and have brought a deep picture of its truth, is the theory of ayan thabiteh. on the other hand, some others have also considered the belief in the fixed nobles to be associated with the twin determinism for god and man; therefore, it is appropriate to conduct an independentresearch on the nature of free will based on the theory of fixed nobles. this reflection first requires explaining the position of fixed nobles in islamic mysticism and secondly explaining the truth of free will based on it. this article is responsible for research in this regard with the analytical-documentary method. through this research, it is clear that the precise interpretation of the position of fixed nobles not only does not contradict with authority, but the mystical reading of authority gains meaning in such a way that each object, according to its coordinates, demands its own appearance and as a result the talented language that it has, shows its will to manifest itself abroad.