مفهوم‌شناسی و تحلیل مصادیق امکان از منظر فلسفۀ ملاصدرا و عرفان محقق قیصری

اصطلاح «امکان» یکی از اصطلاحات پرکاربرد و مشترک در فلسفه و عرفان نظری است. عدم شناخت این دسته از اصطلاحات مشترک که احیاناً در فلسفه و عرفان نظری معانی متفاوتی دارند می تواند باعث خطا هایی در فهم گزاره های این دو علم شود. هدف از این پژوهش معناشناسی اصطلاح «امکان»، بررسی اشتراکات و افتراقات آن از منظر صدرالمتالهین شیرازی به عنوان بنیان گذار حکمت متعالیه و محقق قیصری شارح برجسته مکتب عرفانی ابن عربی است. نگارندگان در این پژوهش بر آن اند تا در راستای رسیدن به این هدف به این سوال اصلی پاسخ دهند که اصطلاح امکان، در نظام تفکری ملاصدرا ازسویی و محقق قیصری ازسوی دیگر، چه اشتراکات و افتراقاتی دارد؟ این پژوهش از نوع مطالعه بنیادین است که به روش توصیفی و تحلیلی تهیه شده است. براساس دستاورد های پژوهش، نقطه اشتراک ملاصدرا و محقق قیصری در کاربست اصطلاح امکان، ماسوی الله است که در نظر هر دو اندیشمند، با وصف «امکان» توصیف می شوند؛ اما مصادیق «امکان» در دیدگاه محقق قیصری دامنه وسیع تری دارد و اعیان ثابته ممکن الظهور را نیز شامل می شود؛ چنان که درباره اصطلاح «امتناع» در دیدگاه محقق قیصری، بر همین منوال، اعیان ثابته ممتنع الظهور را در بر می گیرد. امکان فقری در حکمت متعالیه وصف وجود است، اما امکان از نگاه محقق قیصری هیچ گاه وصف وجود قرار نمی گیرد.

conceptology and analysis of instances of possibility from the perspective of mulla sadra’s philosophy and mohaqiq qeysari’s mysticism

he mysterious word &hu&, equivalent to &o& in persian, although from the perspective of arabic compounds, it is an absent third-person singular pronoun that refers to a reference and indicates an ambiguous concept, but in religious and mystical sources, it is considered more than a pronoun and is considered a mystery and contains profound meanings. the present article, which is written in a descriptive-analytical manner and by collecting library information, seeks to present different semantic layers of the word &hu&, compare the use of &hu& with other divine pronouns, and explain its functions by relying on religious heritage and mystical literature. the present article seeks to answer the question of how this word has been generalized from a grammatical perspective to mystical dimensions? the findings of the study show that the word &he& is not a simple pronoun, but the supreme name of god, which refers to the pure essence of god, which has no limitations or analogies. &he& in this position has two functions: ontology and epistemology. in the ontological dimension, the word &he& refers to the single and comprehensive existence of the supreme being with respect to beings, that is, there is one &being& which is god, and the rest are &appearances& and manifestations of that being. in the epistemological dimension, &he& refers to the unseenness of god.