کشف مضمون آگاهی؛ راه گذار دکارت از آزادی به خود‌آیینی

با توجه به جایگاه محوری «من اندیشنده» در فلسفۀ دکارت این پرسش پیش می‌آید که چگونه «من» به آزادی و خود‌آیینی دست می‌یابد و قانون جهان را با توجه به قانون عقلانی خویش بنا می‌نهد؟ دکارت به این پرسش، از طریق تمایز نهادن ساحت آگاهی از ساحت معرفت‌شناسی پاسخ می‌دهد. او در معرفت‌شناسی که سوژه به شناخت ابژه‌های مستقل اقدام می‌کند، بحث آزادی را قابل طرح می‌داند و آزادی سلبی و ایجابی را زمینۀ تحقق شناخت سوژه از ابژۀ مستقل اعلام می‌کند. دکارت در معرفت‌شناسی، آزادی را به واسطۀ این‌که خداوند ضامن شناخت آدمی است، با دگر‌آیینی قابل جمع می‌داند، اما او در ساحت آگاهی، با توجه به این‌که ابژۀ مستقل از سوژه را منتفی می‌سازد و ابژه را به درون سوژه فرو می‌کاهد و آن را حیثی از آگاهی مطلق قرار می‌دهد، دگرآیینی را که در ساحت آزادی وجود داشت از میان بر می‌دارد. بر این اساس، آگاهی با توجه به محوریتی که به دست می‌آورد نه تنها قانون خود، بلکه قانون جهان را نیز از درون خود بیرون می‌کشد و خود‌آیینی بنیاد هستی قرار می‌گیرد. اهمیت این موضوع هنگامی مشخص می‌شود که به نقش بنیادی فاعلیت حیث درون در به وجود آمدن فلسفۀ جدید پی برده باشیم. به این ترتیب، واضح است که فهم اندیشۀ جدید، بدون بررسی معنا و مفهوم آزادی و خود‌آیینی در اندیشۀ دکارت امکان‌پذیر نخواهد بود.

Discover the Theme of Consciousness; Descartes’ Horizon from Freedom to Autonomy

To realize human autonomy, Descartes establishes the dialectical relation between consciousness and freedom through the three essential elements of understanding, will, and divine power. Through the free will of negative, as methodic doubt and the destruction of all presuppositions, the basis of consciousness is referred to the human being and releases it from external authority. By building a knowledge based on the innate concepts that come from within and without mediation consciously reestablishes knowledge. In this way, human beings not only gain autonomy of understanding but also freedom through the effort of a systematic and restrictive understanding. Because with the entry of the limiting of understanding in the area of the will, freedom is no longer meant to be nonchalance and lawlessness. But freedom within the limits of certain judgments of understanding and its legislation and divine power are enclosed. Through this process, it is promoted to positive freedom. Descartes, by declaring that the natural imaginations are verifiably confirmed by divine confirmation, relied on God to guarantee the knowledge of the understanding and in this way, he describes freedom as God’s guarantee. Therefore, in Descartes’ philosophy, the realization of positive freedom under dialectical conditions form on the basis of the complex relationship between will, intelligence, and divine power, and all of the elements that constitute a whole will only have meaning with each other.