مقایسه‌ ترولچ و هیک پیرامون مسئله‌ درجه‌بندی ادیان

از مسائل اصلی در تبیین پدیده‌ کثرت ادیان در جهان، مسئله‌ درجه بند ی ادی ان است؛ یعنی پرسش از اینکه آیا ادیان اساساً مقایسه پذیر هستند یا نه، و در صورت موافقت، ملاک و معی اراین مقایسه باید چه ویژگی داشته باشد. چنین به نظر می رسد که مرز فارق میان دو موضع مختل، در تبیین پدیده‌ کثرت ادیان، یعنی نسبی گرایی و کثرت گرایی دینی، از دقت در مسئله‌ درجه بندی ادیان به دست می آید. در این مقاله، ضمن طره و بررسی این مسئله، از دو نماینده‌ اصل ی ای ن دو جریان سخن به میان خواهد آمد و از میان نسبی گرایان دینی به ارنست ترولچ و از میان کثرت گرایی دینی به جان هیک پرداخته خواهد شد. این مقاله درصدد است با نهادن ای ن دو نظری ه در برابر هم،شباهت های آنان را متذکر شود و از تفاوت های بنیادین آنان پرده بردارد. اجمالاً می توان متذکر شد که شباهت عمده‌ میان ترولچ و هیک، تکیه بر مقوله های فرهنگی در قوام آگاه ی دین ی است، در حالی که تفاوت بنیادین میان آنان، در زمینه‌ ابژکتیو یا سوبژکتیو دیدن معیار درجه بندی است. هیک در پایان مدعی می شود که هرچند اصولاً می توان ادیان را با هم مقایسه کرد، ولی عملاً این مقایسه نشان از یکسانی دعاوی حقیقت آنان دارد. این در حالی است که ترولچ بیان م ی کند که ادیان را اصولاً نمی توان با یکدیگر مقایسه کرد، هرچند در ارهارات اولیه‌ خویش تصریح می کند که در عمل، مسیحیت نسبت به سایر ادیان برتر است. البته او در ارهارات متاخر خود، این نتیجه را بازبینی می کند و مدعی می شود که ادیان صرفاً به صورت نسبی مطلق هستند.