وزن در بئشلیک‌های ترکی آذربایجانی

بئشلیک‌ها اشعار ده هجایی هستند و به این دلیل بئشلیک نامیده می‌شوند که در آنها هر مصراع شامل ده هجاست که به دو بخش پنج هجایی تقسیم می‌شود و هر بند از چهار مصراع تشکیل شده است. در این پژوهش، با استفاده از دیدگاه لازار در بررسی اشعار پارتی (1985 و 2007) و دیدگاه طبیب‌زاده و میرطلایی (1392) از اشعار فارسی و فهلویات مبنی بر وجود یک یا چند هجای سبک و یک هجای سنگین در هر پایه، به بررسی وزن در بئشلیک‌های ابوالقاسم نباتی می‌پردازیم. لازار، وزن اشعار پارتی را براساس تکرار ضرب‌آواهایی می‌داند که با کمیت هجا در ارتباط‌اند و بر تکیۀ کلمات منطبق نیستند اما همواره برروی هجای آخر هر پایه قرار می‌گیرند. در این پژوهش، با بررسی و تحلیل 50 مصراعِ 500 هجایی، در پی پاسخ‌گویی به سه فرضیه هستیم. فرضیۀ اول اینکه هجاهایی که در هر پایه تکیه وزنی یا ایکتوس می‌گیرند، هجاهای سنگین هستند. فرضیۀ دوم اینکه در صورتی که این هجاها سنگین نباشند، در پایان واژه قرار دارند و درنتیجه، تکیۀ واژگانی می‌گیرند. فرضیۀ سوم به محل مکث شطر مربوط می‌شود، به این معنا که محل مکث در بئشلیک‌ها مانند اشعار عامیانۀ فارسی از نوع قطع است، یعنی الزاماً در پایان واژه قرار نمی‌گیرد، بلکه در وسط واژه هم ظاهر می‌شود. پس از تحلیل آماری بئشلیک‌ها به این نتیجه رسیدیم که95.5درصد از هجاهایی که تکیۀ وزنی گرفتند دارای هجای سنگین و 4.5 درصد باقی‌مانده دارای هجای سبک پایان واژه هستند. هم‌چنین در مجموعِ 50 مصراع متشکل از 100 شطر، 56درصد مکث‌ها از نوع قطع است و در وسط واژه هم ممکن است ظاهر شود. بنابراین، هر سه فرضیۀ درنظرگرفته‌شده صحیح هستند.