طرح‌واره‌های تداعی‌شدۀ تکواژ «کار» به‌عنوان مقوله‌ای چندمعنا: مطالعه‌ای در صرفِ شناختی

در مقالۀ حاضر سعی بر آن است تا در چارچوب صرفِ شناختی، به ویژگی‌های معناییِ تکواژ زایای «کار» به‌عنوان مقوله‌ای چندمعنا پرداخته شود و امکاناتِ طرح‌واره‌های تصوری برای طبقه‌بندیِ صورت‌هایی که این تکواژ در آن به‌کار می‌رود، معرفی شود. این تحقیق نشان می‌دهد که فارسی‌زبان‌ها هنگام مواجهه با بسیاری از واژه‌های حاوی تکواژ «کار»، معنای استعاری آن را درک می‌کنند و طرح‌واره‌های تصوری آن را در ذهن خود می‌سازند. به این منظور، نخست رویکرد شناختی در مطالعۀ صرف آورده شده است و سپس مفهوم استعاره و طرح‌واره‌های تصوری از همین دیدگاه معرفی شده‌اند. لازم به ذکر است در این مطالعه پیکرۀ زبانی از مجموعۀ دادگان زبان فارسی معیار، از جمله فرهنگ فارسی معین، فرهنگ فارسی عمید و فرهنگ فارسی عامیانۀ ابوالحسن نجفی و دادگان زبان فارسی به کوشش پژوهشگاه علوم انسانی و فرهنگ واژه‌یاب آنلاین فارسی و نیازمندی‌های شغلی روزنامه، انتخاب شده است. سعی این مقاله بر آن است تا با بررسی همزمانی کارکردهای مختلفِ این تکواژ از منظر دیدگاه شناختی، طرح‌واره‌های متداعی با آن معرفی شوند.  در نهایت می‌توان گفت، برای تبیین تکواژ «کار» می‌توان آن را در حالت پسوند، تکواژ آزاد در واژۀ مرکب و به صورت استعاری در اصطلاح‌های مختلف در نظر گرفت و در اکثر موارد، چندمعناییِ همزمانی دیده می‌شود.

Remarks on Embodied Schemata of kār Morpheme as a Polysemic Category Based on the Cognitive Morphology Approach

The present study examines the notion of cognitive morphology, considering the productive Persian morpheme kār as a polysemic morpheme. Image schema was studied to categorize various forms of the function of this morpheme. The present research revealed that when Persian speakers encounter words which use this morpheme, they predict the metaphorical meaning and form an embodied schema of that related usage. In this paper the cognitive morphology approach is introduced, metaphor and image schemata are discussed, and previous researches on this morpheme are presented. In the final section this morpheme is analyzed and discussed synchronically based on the cognitive morphology approach, and the related embodied schemas are presented.