بررسی گفتمانی، منظور شناختی، و معنایی قابلیت فراگیری و تجزیه دوگانه پارامتر ضمیرافکنی در دستور جهانی

بنیان دستور جهانی چامسکی به ارایه پاسخ به این پرسش معطوف است که شالوده نظریه پردازی در زبان شناسی چیست (چامسکی، 1986). نخستین پرسشی که در این زمینه مطرح می شود، این است که «دانش زبانی از چه تشکیل می شود؟» از دیدگاه چامسکی، دانستن یک زبان به منزله قرار داشتن در وضعیت ذهنی خاصی است که مشخصه آن، ساختار شناختی خاص متشکل از دستگاه قواعد و اصول است. پرسش دیگری که شالوده نظریه پردازی در زبان شناسی است، این است که «دانش زبانی چگونه فرا گرفته می شود؟» این پرسش به مشکل منطقی فراگیری زبان می انجامد که جنبه خاصی از مشکل افلاطونی است. پاسخ چامسکی به این پرسش در تمامی آثارش، فرضیه ذاتی بودن زبان است که طبق آن، انسان از دانش زبانی ذاتی و غیرآگاهانه برخوردار است که قوه زبان نام دارد. دستور جهانی مربوط به ماهیت این دانش پیشینی برحسب همگانی های زبانی است که نظریه اصول و پارامترها نام دارد. براساس تعامل این اصول با پارامترهای برخوردار از ارزش مقید و غالبا دوگانه است که همگانی های زبانی و تنوع زبانی در اردوگاه چامسکی تبیین می شود (چامسکی، 1993، 1995؛ چامسکی و لاسنیک، 1993). یکی از جذابیت های اصلی دستور جهانی، ارایه پارامترهایی است که دستورهای قابل اکتساب را محدود می کند و حیطه از پیش تعیین شده ای را مشخص می کند که هر دستور خاص، در چارچوب آن قرار می گیرد. یکی از این پارامترها که چامسکی (1982) خصوصا پس از پلموتر (1971)، تارالدسن (1978)، یگلی (1982)، و ریتسی (1982) وضع کرد، پارامتر ضمیرافکنی است. این پارامتر معین می کند که آیا می توان فاعل یک جمله یا بند را حذف کرد یا خیر. این پارامتر دارای دو ارزش است: ضمیرافکنی و ضمیرگذاری. براساس دستور جهانی، زبان های ضمیرافکن مانند فارسی و ایتالیایی، دارای جمله های بدون فاعل اند، حال آنکه، زبان های ضمیرگذار مانند انگلیسی و فرانسه، فاقد این جمله هااند. این مقاله به نقد پارامتر ضمیرافکنی از منظر (1) قابلیت فراگیری این پارامتر، (2) نقش عوامل گفتمانی، منظورشناختی، و معنایی، (3) تقسیم ساده انگارانه زبان ها به ضمیرافکن و ضمیرگذار می پردازد.