پرورش گونه علمی زبان فارسی، مطالعه‌‌ای بر اساس واژه‌ها و اصطلاحات رشته‌های شیمی و مهندسی شیمی: مسیرِ طی‌شده و راهِ پیش‌ رو

در مقاله حاضر سیر تطور گونه علمی زبان فارسی و رویه‌های اتخاذشده در واژه‌گزینی علمی در رشته‌های شیمی و مهندسی شیمی بررسی شده‌ است. امکان واژه‌سازیِ گسترده، معیاری‌بودن، قیاس‌پذیری و دقتِ معناییِ واژه‌ها، ویژگی‌های اصلی زبان‌های توانمند برای ارایه علم شناخته شده است و با نظری به برآیند تلاش‌هایی که تاکنون در این زمینه انجام شده است، میزان کامیابی واژه‌سازان در پروراندنِ این ویژگی‌ها برای متن‌های علمیِ فارسی ارزیابی شده است. بر اساس نمونه‌های بررسی‌شده، اشتقاق، ترکیب و تخصیص معنایی، روش‌های اصلیِ واژه‌سازی در این حوزه‌ها بوده‌اند و کاربرد سرواژه‌سازی و تلفیق بسیار محدود بوده است. این موضوع معادل‌یابی را برای واژه‌هایی که در زبان‌های مبدا از راه سرواژه‌سازی ساخته شده‌اند، دشوار کرده است. کاربرد گسترده تخصیص معنایی مسیله‌ساز دانسته شده است. میزان حصول ویژگی‌های زبانِ مناسبِ متن‌های علمی، از نظر ساختواژه در این رشته‌ها، به طور کیفی سنجیده شده است و ضمن ارایه شواهدی برای تحقق نسبی برخی از این ویژگی‌ها پیشنهادهایی برای برنامه‌ریزی زبانی در این رشته‌ها، جهت نزدیکی به ویژگی‌های مورد نظر، ارایه شده است که از جمله آنها ایجاد پایگاه داده‌های متمرکز برای واژه‌ها و اصطلاحات علمی و وضع قراردادهایی در واژه‌گزینیِ علمی، علاوه بر قواعد ساختِ‌ واژه در زبان طبیعی فارسی، برای یکسان‌سازی و تدقیق واژگان علمی است.