جنسیت و قدرت: بررسی تسلط مشارکتی در نمایشنامه‌های ایرانی

پژوهش حاضر به ارزیابی برهم‌کنش‌های واقعی میان جنسیت‌های مختلف می‌پردازد و فضای بازسازی‌شده‌ نمایشی را برمی‌گزیند که درآن برهم‌کنش‌های انسانیِ پالوده و اندیشیده، تجلی می‌یابد. هدف این پژوهش، بررسی تاثیرِ جنسیت بر تولید شاخص‌های زبانی قطع گفتار، همپوشی کلام و پرسش‌های ضمیمه‌ای به عنوان عوامل اصلی تسط مشارکتی در گفت‌وگو است. جنسیت در دو سطح جنسیت شخصیت‌های نمایشی و نیز جنسیت نویسنده‌ بررسی می‌شود. گفت‌وگوها نیز در دو مقطع پیش و پس از انقلاب با هم مقایسه می‌شوند. جامعه‌ آماری این تحقیق تمام نمایشنامه‌های ایرانی چاپ‌شده‌ شصت سال اخیر ادبیات نمایشی ایران و حجم نمونه عبارت است از نه نمایشنامه که به شیوه نمونه‌گیری غیرتصادفی انتخاب شده‌اند. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد فراوانی قطع گفتار در میان مردان بیش از زنان، و همپوشی کلام و به‌کارگیری پرسش‌های ضمیمه‌ای در زنان به مراتب بیشتر از مردان است. جنسیت نمایشنامه‌نویسان بر تولید دو شاخص همپوشی کلام و پرسش‌های ضمیمه‌ای تاثیر معناداری دارد اما بر بازتولید قطع گفتار تاثیری ندارد. از میان شاخص‌های تسلط مکالمه‌ای، فراوانیِ قطع گفتار و همپوشی کلام در آثار پیش از انقلاب، بیش از آثار پس از انقلاب بوده است. به طور کلی، این تحقیق بازتولیدِ جنسیت در گفتمان زنان و مردان را تایید می‌کند و نشان می‌دهد که گفتمان ادبیات نمایشی ایران حاوی مولفه‌های جنسیت‌گرا است. نتایج این پژوهش برای نویسندگان، زبان‌شناسان اجتماعی، جامعه‌شناسان و نیز برنامه‌ریزان زبانی در شناخت الگوهای زبانی و مکالمه‌ای و نیز آشنایی با پارادایم توزیع روابط قدرت بین دو جنس و در نهایت درک بهتر زبان و عملکرد آن در جامعه سودمند است.

gender and power: a study of participatory dominance in iranian plays

this study evaluates real-life gender interactions through reconstructed environments in plays manifesting refined and thoughtful human interactions. more specifically, the study investigates the effect of gender on the production of linguistic factors of interruptions, overlapping, and tag questions as the main factors of participatory dominance in conversations. gender is examined at two levels: the gender of the drama characters and the gender of the playwrights. dialogues are compared in two periods before and after the 1979 revolution. the statistical population comprises all iranian plays published in the last sixty years of iran's dramatic literature, with a non-random sample of nine plays. results show the frequency of interruptions among men is more than that of women, while the overlapping and the use of tag questions are far more common in women than in men. playwrights’ gender significantly affects the production of overlapping and tag questions but not the reproduction of interruptions. among participatory dominance factors, pre-revolutionary works exhibit higher frequencies of interruptions and overlaps than post-revolutionary works. this research confirms the reproduction of gender in the discourse of men and women, revealing sexist components in iranian dramatic literature. findings benefit writers, social linguists, sociologists, and language planners by enhancing understanding of linguistic and conversational patterns, familiarity with power relations between the two sexes, and comprehension of language’s societal functions.