استثناء پذیری قاعده مصونیت دولت‌ها در حقوق بین‌الملل (بررسی موردی شکایت ایران علیه کانادا بر مبنای نقض مصونیت دولت ایران در آراء دادگاه‎های کانادا)

قاعده مصونیت دولت به عنوان قاعده‌ای عرفی که از اصل تساوی حاکمیت دولت‌ها نشات گرفته، سابقه طولانی در حقوق بین‌الملل دارد. مدت‌ها دادگاه‌های داخلی تحت هیچ شرایطی صلاحیت رسیدگی به دعاوی علیه دولت‌ها را نداشتند و مصونیت مطلق بود. به تدریج جامعه جهانی استثناهایی را بر این قاعده پذیرفت که در کنوانسیون مصونیت دولت‌ها و اموال (2004) سازمان ملل متحد احصاء شده است. برخی دولت‌ها از جمله کانادا با توجه منافع خود و اتباعشان، اقدام به شناسایی استثناهای جدید در قوانین خود کردند. دولت کانادا با اصلاح قانون مصونیت دولت 1985 در سال 2012 و تصویب قانون عدالت برای قربانیان تروریسم در همان سال، صلاحیت طرح دعوی علیه ایران را با ادعای حمایت از تروریسم و نقض حقوق بشر به دادگاه‌هایش اعطا نمود که متعاقبا منجر به به نقض مصونیت دولت ایران در موارد مختلف گردید.این مقاله با استفاده از روش کتابخانه‌‌‌ای و رویکرد توصیفی تحلیلی، ضمن مداقه در منابع حقوق بین‌الملل، به بررسی پاسخ این سوال می‌پردازد که آیا ادعاهایی همانند حامی تروریسم بودن و نقض حقوق بشر، می‌تواند به عنوان استثنا جدیدی بر مصونیت دولت‌ها در حقوق بین‌الملل به شمار آید و به دادگاه‌های داخلی اجازه ورود به پرونده‌های مربوط به شکایت از دولت‌ها و رسیدگی قضایی در این خصوص را اعطا کند. در این راستا با بررسی دعوای ایران علیه کانادا در دیوان بین‌المللی دادگستری در تاریخ 26 ژوئن 2023 و با در نظر داشتن وحدت ملاک آراء قبلی دیوان از جمله پرونده آلمان علیه ایتالیا (2012)، به نظر می‌رسد عدم پذیرش استثنا جدید از سوی دیوان محتمل باشد.

exceptionality of the immunity of states in the international law (reviewing iran's complaint against canada based on the violation of immunity of the iranian government in the decisions of canadian courts)

the rule of the state immunity which originated from the principle of sovereign equality of states، has a long history in the international law as a customary rule. for a long time، national courts were not competent to hear claims against states under any circumstances and the immunity was absolute. as the contemporary international law was developing، the international community gradually accepted some exceptions to this rule، which were included in the 2004 un convention on the immunity of states and property. meanwhile، some states including canada، recognized new exceptions in their laws، considering their own interests and their citizens'interests. amending the state immunity act 1985 in 2012 and passing the ustice for victims of terrorismlaw in the same year، canada started to grant competence to the courts to file a lawsuit against iran، claiming iran' support for terrorism and human rights violations، which subsequently led to the violation of iran' immunity in different cases. using the library method and the descriptive-analytical approach، it will be evaluated whether the claims such as being a supporter of terrorism and human rights'violation، could be considered as a new exception to the immunity of states in the international law and permit the national courts to start hearings related to complaints against states and do judicial proceedings. in this regard، by examining the case of iran v. canada in the international court of justice on june 26th، 2023 and considering the unity of the criterion of the previous judgments of the court، including the case of germany v. italy (2012)، it is plausible that the court will not accept the new exception.