حق بر مجازات نشدن؛ چیستی و هستی

چندان‌که مفهوم «حق» همیشه بحث‌برانگیز و اختلافی بوده است؛ از همین جهت، چیستی و هستی «حق بر مجازات نشدن» هم اغلب به‌عنوان موضوعی قابل‌مناقشه‌ در نزد فلاسفه مطرح می‌باشد. به‌خصوص اینکه در چند دهۀ اخیر، این مناقشه میان موافقان و مخالفانِ حق بر مجازات نشدن، جدی‌تر شده است. این مقاله از رهگذر روش توصیفی تحلیلی، (مطالعۀ کتابخانه‌ای) ضمن مطالعۀ چیستیِ حقِ بر مجازات نشدن، از نگاه دو رویکرد حقوق طبیعی و پوزیتویستی (اثباتی)، هستی یا نیستیِ حق موصوف را در منظر موافقان و مخالفان آن، بررسی و تحلیل می‌کند. یافته‌های پژوهش حاکی از این است که حقِ بر مجازات نشدن، یک «حق ادعای منفیِ مقید» است که رویکرد طرف‌داران حقوق طبیعی، هستی آن را توجیه می‌کند. در صورتی که پوزیتویست‌ها باورمند به وجود چنین حقی نمی‌باشند. چه بسا آن‌ها در جبهۀ مخالف، از حق بر مجازات شدنِ بزهکار و حتی از تکلیفِ بر مجازات کردن حکومت هم سخن می‌گویند. البته تعداد فیلسوفان موافقِ حق بر مجازات نشدن و ادلۀ توجیهی‌شان کمتر از تعداد فیلسوفان مخالفِ آن است؛ اما همین دلایل موجه‌سازِ اندک آن‌ها (موافقان)، با رویکرد حقوق طبیعی، نظریه‌های اخلاقی مجازات، مقولۀ کرامت انسانی، اصل حداقل بودن مجازت و واپیسن راه حل بودن آن، هم‌خوانی بیشتری دارد. در کل مراد از حق بر مجازات نشدن، نه معنای هیچ‌‌گاه مجازات نشدن، بلکه به معنای اِعمال مجازاتِ اصلاح‌گر، کرامت‌مدار، حداقلی و در موارد ضروری نسبت به بزهکار است.

the right not to be punished; its nature and existence

abstractthe concept of right has always been discussable and controversial during the time. therefore the nature and existence of the right not to be punished are often discussed as challengeable issues among philosophers. the discussion has become more serious between proponents and opponents of the aforementioned right especially in the last few decades. through a descriptive-analytical method (library study), this article, while studying the nature of the right not to be punished, from the perspective of both natural and positivist (positive) approaches, examines the existence or non-existence of this right in the perspective of its proponents and opponents. our research found that the right not to be punished is as the type of conditional negative claim-right that the proponents of natural rights, justifies its existence. while positivists do not believe such a right. even they are talking about the right to be punished and the government,s duty to punish criminals. of course, the number of philosophers who agree with the right not to be punished and the reasons for their justification is less than the number of philosophers who oppose it; but these same justifiable reasons (the proponents) are more in line with the approach of natural law, moral theories of punishment, human dignity and the principle of criminal law as last and least resort. generally, the right not to be punished does not mean never to be punished, but to impose a corrective, dignified, minimal and, necessary punishment on the offender.